Нэһилиэктэр сайдыыларыгар таһаарыылаахтык үлэлээбитэ

Бүгүн Үлэ, Саас бырааһынньыгын күнүгэр  Чакыр нэһилиэгин, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо, салайар эйгэҕэ дириҥник убаастанар ытык киһи Анатолий Афанасьевич Алексеев 80 сааһын томточчу туолла.


Анатолий Афанасьевич  Алексеев 1944 сыллаахха Өнньүөскэ төрөөбүтэ. Оҕо сааһа төрөөбүт дойдутугар ааспыта.  8-с кылааһы бүтэрээт «Амма» совхозка үлэлии киирбитэ. 18-с сааһын туолан Сэбиэскэй Аармыйаҕа Тиксиигэ үс сыл сылдьан ытык иэһин төлөөт Благовещенск куоракка тыа хаһаайыстыбатын техникумар үөрэнэ киирэр. Үөрэнэ сылдьан олоҕун аргыһын Мария Григорьевнаны көрсөн сөбүлэһэн ыал буолбуттара, бэл диэтэр ол сылларга киэҥник тарҕаммыт устудьуоннар сыбаайбаларын тэрийэн доҕотторун түмпүттэрэ. Үөрэхтэрин бүтэрэн Чакырга кэлэн механигынан ананан үрдүк таһаарыылаахтык үлэлиир. Бу үлэлии сылдьан Анатолий салайар дьоҕурдааҕа биллэн барар. 1977 сылга Чакыр нэһилиэгин олохтоохторо Анатолий Афанасьевичка эрэнэн, нэһилиэги салайарга сөптөөх диэн  олохтоох Сэбиэт бэрэссэдээтэлинэн талаллар. Манна кини элбэх  былааннаах үлэлэри ыытан барар. Ол курдук нэһилиэк иһиттэн айар-тутар дьоҕурдаах дьон оҥоһуктарын өйөөн тыа хаһаайыстыбата сайдарыгар туһаҕа таһаарар үлэни көрдөрөрү ситиһэр, биригээдэ үлэтин күүһүрдэр, дьон олорор усулуобуйатын тупсарар.

Анатолий Афанасьевич үлэлиир кэмигэр саҥа сүөһү турар хотонноро, үлэһиттэр олорор уонна сынньанар дьиэлэрэ, Муксун учаастакка 4 кыбартыыралаах дьиэҕэ сылытар систиэмэ, ону тэҥэ хонтуора тутуллар. 1992 сылга Анатолий Афанасьевич Чакыр нэһилиэгин Аҕа баһылыгынан талыллар. Бу кэмнэргэ уопсай бэрээдэккэ үлэ күүскэ барар. Олохтоохтор олорор усулуобуйалара тупсар, араас уопсастыбаннай түмсүүлэр үлэлээн бараллар. Икки култуура дьиэтэ, оскуола тутуллар. Маны сэргэ сибээс ыстаансыйата оҥоһуллан олохтоохтор ханна баҕар төлөпүөнүнэн кэпсэтэр кыахтаналлар. Сайыҥҥы ыанньык хотоннор, ыанньыксыттар олорор дьиэлэр оҥоһуллубуттара.  Итинник дьоһуннук үлэлии-хамсыы сырыттаҕына,  4 оҕолоох ыал ийэтэ Мария Григрорьевна ыалдьан күн сириттэн  туораан Анатолий Афанасьевич 4 оҕолоох соҕотох хаалар. Сыллар ааһан иһэллэр. Үлэ үөһүгэр сылдьар, салайар уопуттаах Анатолий Афанасьевич иккистээн ыал буоларга сананан Ольга Дмитриевна кэргэн ылар. Икки огдообо дьон санааларын холбоон, сөбүлэһэн олох суолугар иккистээн үктэнэллэр. Ол кэннэ Эмис нэһилиэгэр баһылыгынан үлэлиир. Онтон 2011 ахсынньы ыйга Амма Наахара нэһилиэгэ Анатолий Алексеевы Аҕа баһылыгынан талар. Баһылык үлэтин саҕалааччытын олохтоох дьаһалта хаһаайыстыбаннай боппуруостарын быһааран барар. Ол курдук МТЗ-82 тыраахтары, ПАЗ оптуобуһу, УАЗ-Патриот массыынаны ылан үлэ хаамыытын түргэтэтэр. Бу кэмтэн Өнньүөскэ тыа хаһаайыстыбатыгар дьарыктаныан баҕарар фермердарга, «Нүөрүн» сылгы хаһаайыстыбатыгар,  мас бэлэмнээһинин хайысхатыгар үлэлиир урбаанньыктарга үлэ миэстэтин булар, манна көмөлөһөн дьон сөбүлүүр дьарыктанан үлэ үөһүгэр түһэллэр. Улуу Кыайыы 65 сылыгар түөрт сэрии огдообото Дьокуускайга дьиэ ылалларын ситиһэр. Бары тэрилтэлэр үлэлэрин көрдөрүүлэрэ үрдүк таһымҥа тахсар. Бу барыта Анатолий Афанасьевич үлэтигэр ирдэбиллээх, ураты көрүүлээх, үлэни сөпкө аттаран салайарын  көрдөрүүтэ буолар. Олоҕу кытары тэҥҥэ хаамар салайааччы ханнык баҕар боппуруоска, хайа баҕар киһилиин холкутук кэпсэтэр, дьон санаатын истэн бэйэтин санаатын этэн биир тылга киллэрэн, эппит тылын хайаан да толорон, олохтоохтортон ытыктабылы ылбыта, нэһилиэк киэн туттуута буолбута. Маннык ис сүрэҕиттэн төрөөбүт дойдутугар кыһамньылаах үлэтин, Амма улууһун, Чакыр, Эмис, Амма Наахара нэһилиэктэрэ бары араҥатын  экономическай хайысхата сайдарын иһин өр сыл үлэнэн күүрбүт Анатолий Афанасьевич Саха Өрөспүүбүлүкэтин тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна Бочуоттаах бэлиэ хаһаайына буолбута. Маны сэргэ кини Амма улууһун уонна Чакыр нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо, “Чакыр нэһилиэгин ытык кырдьаҕаһа” үрдүк аатын сүгэр.

Бүгүн 80-н сааһын томточчу туолбут убаастыыр киһибит Анатолий Афанасьевич 4 оҕо амарах аҕата, элбэх сиэн, хос сиэн тапталлаах эһэлэрэ, 25 сыл бииргэ олорбут олоҕун аргыһыныын Ольга Дмитриевналыын Үлэ бырааһынньыгын үөрэ көрсөр. Күндү Анатолий Афанасьевиһы 80 сааскын туолбут кэрэ-бэлиэ үбүлүөйгүнэн, айыы сиригэр үктэммит алгыстаах күҥҥүнэн ис сүрэхпититтэн үөрэн-көтөн туран сахалыы айхаллыыбыт, урааҥхайдыы уруйдуубут! Биһиги Эн таһаарыылаах үтүө үлэҕинэн, дьоҥҥо элэккэй сыһыаҥҥынан киэн туттабыт. Ыалдьары киэр илгэн, кырдьыыга бэриммэккэ оҕолорун, сиэннэрин мичээрдэригэр мичилийэн,  дьоллоругар уйдаран олох үөрүүтүгэр сөтүөлүүргэр, олохтон дуоһуйуу ылан тулалыыр эйгэҕэр сылааһынан сыдьаайа уһуннук олор! — диэн төрөөбүт дойдугуттан, үлэлээбит-хамсаабыт Амма-Наахара дьоно-сэргэтэ эҕэрдэбитин тиэрдэбит. Этэҥҥэ буол!  — диэн сахалыы алгыспытын аныыбыт.

Ирина КОРЯКИНА-ОЛЕСОВА

 

 

 

 

 

 

Читайте дальше