Баҕа санаа… Дьоҥҥо-сэргэҕэ үтүөнү, сайдыыны, кэрэни тириэрдэр, алгыстаах тыллардаах ырыаны саха дьоно бары, ол да буоллар ордук Амма дьоно сөбүлээн истэбит. Тоҕо диэтэххэ бу ырыа мелодиятын ааптара Дмитрий Емельянов, Амма киэн туттар үтүө дьонуттан биирдэстэрэ. Тоҕо диэтэххэ бу ырыаны кини бэйэтэ ордук иэйэн-куойан, дириҥ ис хоһоонноон толороро. Кини сырдыгынан сыдьаайар кэрэ кэскил санаалаах киһи буолан бу тыллары сүрэҕинэн-дууһатынан ылыннаҕа. Ол да иһин билиҥҥэ диэри бу ырыаны толорууга киниэхэ тэҥнэһэр ырыаһыт суох! Кини толоруутугар бу ырыа олох атыннык иһиллэр, бу ырыа тыллара уонна олус табыллыбыт мелодията киһини эрэ долгутар.
… Баҕарабын аал уотуҥ
Өссө күүскэ күөдьүйүөн,
Аймах-билэ бар дьоҥҥун
Аан ahaҕac көрсүһүөн.
Баҕарабын — эн дьиэҕин
Куруук үөрүү толордун,
Кутурҕан тэлгэһэҕэр
Туораабакка ааһыахтын.
Дмитрий Емельянов норуодунай поэт Савва Тарасов тылларыгар айан хаалларбыт ырыата кини саха дьонугар биир кэрэ бэлэҕэ дии саныыбын. Бу ырыа кини олорбут кэрэ уонна кылгас олоҕор кэриэстэбил буолан биһиэхэ билигин иһиллэр. Кини бу хоһоон тылларын билигин санаатахха мээнэҕэ талбатах эбит. Бэйэтигэр чугастык ылынан, бэйэтин олоҕун өтө көрөрдүү этиллибит тыллары мелодияҕа киллэрбит эбит. Истиэххэйин, ааҕыаххайын:
Баҕарабын кырдьыыны
Букатын билинимэ,
Кэллэҕинэ даҕаны
Кинини киллэримэ.
Дмитрий Спартакович бу олохтон эдэр сааһыгар кырдьыыны билбэккэ барбыта. Баара суоҕа 46 саастааҕар.
Баҕарабын олохтон
Эн букатын салгыма,
Ол эрээри дьоннортон
Көрдөһөн салҕаныма.
Кини олохтон салгыбатаҕа, саҥаттан саҥа саҕахтары арыйан хайдахтаах курдук кыахтааҕын, талааннааҕын көрдөрбүтэй! Араас эйгэҕэ – айар дьону көҕүлээччи, тэрийээччии, телевидение биэриитин ыытааччы, өрөспүүбүлүкэҕэ аҕалар хамсааһыннарын тэрийээччи, көҕүлээччи… Кэрэ кыыс Амманы көмүскүүр хамсааһын былааҕын аан бастакынан Дмитрий көтөхпүтэ, дьону көҕүлээбитэ. Ахтан-санаан ааһыаххайын ырыа умсулҕана түмпүт кини чугас доҕотторун, саха биллиилээх мелодистарын Иннокентий Сивцевы уонна Афанасий Кузьмины… Дойдубутугар, республикабытыгар салайыы ситимэ уларыйыытыгар кини эриллибитэ-мускуллубута эрээри, хаһан да онно хомолто тылларын эппэтэҕэ. Кини үлэтэ да суох хаалар түбэлтэтигэр, дьоннортон көрдөспөтөҕө, бэйэтин суолунан инники диэки баран испитэ. Ол эрээри хайдахтаах иһигэр санаарҕаабыта, санааҕа-онооҕо ылларбыта буолуой?! Ону таска таһаарбатаҕа. Кини олоххо эрэллээҕэ, ол гынан санаа, олохтон охсуллуу ыарыы буолан киирэн Дмитрий бу олохтон эрдэ барыытын биир биричиинэтэ буолбута чахчы. Ол күн, ол ыар күн, доҕорбут Виталий Андросов биллэрэн, биһиги Баһылай Харысхаллыын хомунан балыыһаҕа реанимацияҕа тиийбиппитин киллэрбэтэхтэрэ. Доҕорбутун бүтэһиктээҕин көрсүбэккэ хаалбыппыт…
Быйыл Дмитрий Спартакович 70 сааһын туолуо этэ. Онтон Баһылай Харысхал – Василий Егорович – 75-һин. Баһылай дьиэтигэр ыадьыттыы тиийдэхпитинэ Дима ырыалара суруллубут магнитофоннай пленкатын холбуура. Ол пленка сүтэн дуу, сотуллан дуу суох буолбутуттан, көстүбэтэҕиттэн Баһылай олус диэн курутуйара. Ол да буоллар мунньан-тараан Дима ырыаларын дискэҕэ таһаартарбыппыт. Дима куолаһа бу баарга дылы…
Дмитрий Спартакович Емельянов Амма киэн туттар общественнай, государственнай деятелэ, биллиилээх самодеятельнай композитор, үөһэттэн айдарыылаах ырыаһыт. Кини хайдах курдук дьиэ кэргэнигэр, аймахтарыгар, доҕотторугар, бииргэ үлэлиир дьонугар эрэллээх доҕор уонна өйөбүл буоларын умнубаппыт, өрүү саныыбыт.
Олег СИДОРОВ (Амгин)
Хаартыскалар: Д.С. Емельянов дьиэ кэргэнин тус архыыбыттан