Улуус баһылыга Степан Кузьмин уһук нэһилиэккэ Сулҕаччыга үлэ бэрээдэгинэн сырытта, салгыы Соморсуҥҥа таарыйан кыстыкка бэлэм үлэлэрэ хайдах баран иһэллэрин, бэриллибит үп-харчы хайдах толоруллан иһэрин билистэ.
Баһылык оробуочай сырыыта Амма-Чурапчы кыраныыссатыттан, өрөспүүбүлүкэтээҕи сэрии, тыыл уонна үлэ бэтэрээннэрин Сэбиэтэ тэриллибитэ 40 сылыгар ананан ыытыллар Знамя эстафетатын Чурапчы улууһугар туттарыы бэлиэ түгэниттэн саҕаланна.
Бу кэнниттэн кини Сулҕаччыга анал байыаннай дьайыыга кытта сылдьар буойун дьиэ кэргэнигэр сырытта. Үс кыыс оҕолоох эдэр ийэр хайдах-туох олорорун, туох кыһалҕалааҕын аһаҕастык кэпсээтэ, кэргэнэ сулууспалыыр чааһын командирын кытта сибээстэһэ олорорун, бэйэтэ сибээскэ ыам ыйыттан тахса илик диэн эттэ. Степан Николаевич кэпсэтэн баран нэһилиэк баһылыгар Артем Степановка дьиэ кэргэҥҥэ кыстыкка бэлэмигэр күүс-көмө буолалларыгар, болҕомтону куруутун уура сылдьалларыгар санаатын тириэртэ.
Салгыы быйыл улууспутугар ыытылла турар биир сүрүн тутуутуга, үрдүк күүрүүлээх уот подстанциятыгар ыытылла турар үлэни билсэн бэдэрээччити кытта көрүстэ. Үлэ график быһыытынан баран иһэр, балаҕан ыйын бүтүүтэ бүтүөхтээх диэн эттилэр. Манна “Якутскэнерго” Дьокуускайтан кэлбит биригээдэтэ үһүс ыйын үлэлиир.
“Бу Сулҕаччыга ыытылла турар үлэ биһиги улуус өр күүппүт үлэбит буолар. Манна улахан трансформатордар уларыйаллар, уопсайа 200-тэн тахса мөл. солкуобайдаах үлэ ыытылла турар. Эрдэ 10 Квт-таан трансформатор турбут эбит буоллаҕына, 16 Квт-таахха уларыйар. Эрдэ 16-лаах Уус Майаҕа барар этэ. Билигин бу үлэ түмүктэннэҕинэ, Аммаҕа эмиэ 16 Квттаах уларыйан, иккиэн күүстээх трансфоматордар тэҥинэн үлэлиир буолаллар. Ол биһиэхэ уоппутугар лаппа кыаҕы биэрэр. Бу иннинэ мин “Якутскэнерго” генеральнай дириэктэрэ Гаврил Николаевич Алексеев Аммаҕа кэлэ сырыттаҕына кэпсэтэн турабын. Быйыл бу үлэ түмүктэнэн, уокка эрэйдэммэккэ, кыһыҥҥы ыйдары этэҥҥэ аһарыахпыт диэн эрэллээхпит”, — диэн этэр Степан Николаевич.
Кыһын сылааһынан бүтүн нэһилиэги хааччыйар киин хочуолунайдарыгар быйыл саҥа хочуол кэлэн турбут. Ону туруорууга үлэлэр ыытылла туралларын көрдө. Манна маастарынан анал байыаннай дьайыы кыттыылааҕа, “ Якутия Земля героев” бырагыраама кыттыылааҕа Николай Неустроев үлэлии сылдьар. 2014 сылтан турбут оһох олох эргэрэн ол уларыйан үлэһиттэр сэргэхсийэн сылдьаллар. Бу күннэргэ слесардар үлэлэригэр тахсаннар өрөмүөн үлэлэрин ыытан саҕалаабыттар. Уопсайа учаастакка алта үлэһиттээхтэр эбит. Сулҕаччыга улахан кыһалҕа уу буолар эбит. Скважинаттан тахсар ууга фильтр турбакка хочуоллар алдьаныыларыгар тириэрдэр.
Быйыл Сулҕаччыга саҥа уһуйаан норуот күүһүнэн тутуллаары сылдьар. Улуус дьаһалтата олохтоохтор туруорсууларын өйөөн, матырыйаалын атыылаһыытыгар харчы көрөн, сэндвич-панелынан уһуйаан тутуллан, акылаата түспүт. Нэһилиэк баһылыга Артем Степанов эппитинэн бу маһын эр дьон бэйэлэрэ тыаҕа тахсан кэрдибиттэр, акылаатын түһэрбиттэр. Уһуйаан иэнэ 12х18 миэтэрэ. Оруобуна матырыйаал кэлэн, ону сүөкээһиҥҥэ уолаттар кэлэннэр күүстээх үлэ бара турар. Урукку уһуйаан букатын түһэн бүтэн, хайдах да салгыы оҕолор сылдьар усулуобуйалара суох буолбут. Онон дьэ сулҕаччылар чахчы да норуот күүһүнэн кэлэр кэнчээри ыччаттара сылдьар уһуйааннарын тутууга үтүө холобуру көрдөрө сылдьаллар. Быйыл бүтэрэн үлэҕэ киллэрэр былааннаахтар.
Улуус дьаһалтата оскуола остолобуойа хаарбах туруктанан, букатын түһэн хаалбытын көннөрөргө үбүлээһин оҥорбута хайдах туолан иһэрин баһылык эмиэ билистэ. Көннөрүү үлэтэ баран, акылаат балайда көтөхтөрүллэн, баалкылар уларыйбыттар эбит гынан баран, үлэ ситэ барбатаҕын көрөөт бэлиэтээтэ уонна ону көннөрөргө сорудахтаата. Эргэ түннүктэри пластиковайга уларытарга эттэ. Ону сэргэ остолобуой киирэр сирин муостатын уларытарга, манна субуотунньук күүһүн туһанарга сүбэлээтэ.
Сулҕаччыттан төннөн иһэн баһылык Сэргэ Бэскэ “ЖКХ Альтернатива” тэрилтэ ититэр ситим трассатын уларыта сылдьар биригээдэ үлэһиттэрин кытта көрсөн кэпсэттэ. Маастар Ариан Заболоцкай туох үлэ барыахтааҕын быһаарда. Манна урукку арыый синньигэс турба билигин арыый улахан турбаҕа уларытыллар, сиртэн да өндөтүллэр эбит.
Оробуочай сырыы Соморсуннааҕы В. Е. Васильев -Харысхал аатынан норуот айымньытын дьиэтин территориятын тупсаран оҥоруу үлэтин көрүүнэн түмүктэннэ. Үлэ хаамыытын нэһилиэк баһылыгын солбуйааччы Надежда Белолюбская билиһиннэрдэ. Тупсарыы үлэтин «ИП Н.Н. Алексеев» ыыта сылдьар. Маны сэргэ норуот суруйааччыта Баһылай Харысхал түмэлин тутууга улуус дьаһалтата үбүлээһин көрбүтэ хайдах -туолан иһэрин көрдө. Манна билиҥҥитэ хамсааһын суох, дьиэ тутуллуохтаах эрэ сирэ оҥоһуллубут.
“Биһиги улуус дьаһалтата төһө да үп-харчы кырыымчыгын иһин, олус кыһалҕалаах нэһилиэктэрбит туруорсууларын өйөөн күүс-көмө буолбуппут. Ол курдук холобура бу Сулҕаччыга оскуола остолобуойа букатын түһэн хаалан, хаарбах туруктаммытынан бюджеттэн өрөмүөннүүргэ харчы көрбүппүт. Биллэн туран ол харчы барытыгар тиийбэт. Маныаха сорох үлэлэрин субуотунньук күүһүнэн оҥоруохха сөп. Оннук холобурдар бааллар. Ону сэргэ Сулҕаччыга эмиэ отчуотка кэлэ сырыттахпытына нэһилиэнньэ уһуйаан олох эргэрбитин, оҕолор сылдьалларыгар кутталламмытын өйдөөн, биһиэхэ матырыйаалын булан биэрин, тутуутун бэйэбит күүспүтүнэн ыытыахпыт диэбиттэрин өйөөн, эмиэ үбүлээһин оҥорбуппут. Дьэ ол үлэлэрбит хайдах баран иһэллэрин, оҥоһуллубут көмөлөр хайдах туһаныллыбыттарын көрдүм. Оскуола остолобуойугар итэҕэстэр бааллар. Ону көннөрөргө эттим. Оччотугар эрэ бу ыытыллыбыт үлэни тутар кыахтаахпыт. Уһуйаан тутуутугар матырыйааллара кэлэн, ону сүөкээһиҥҥэ субуотунньук буола турарын, эр дьон күргүөмнээхтик үлэлииллэрин көрөн үөрдүм. Салгыы маннык түмсүүлээх буолан, икки ыйынан уһуйаан үлэҕэ киириэ диэн эрэнэбин. Оччотугар сулҕаччылар улууска эрэ буолбакка, бүтүн өрөспүүбүлүкэҕэ да улахан холобур буолуохтарын сөп. Маннык сырыыларга мин хайаатар да анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын, кинилэр дьиэ кэргэттэрин кытта көрсөр үгэстээхпит. Бу сырыыга үс оҕолоох Сазоновтарга сырыттым. Ийэ туох кыһалҕалааҕын, кыстыкка дьиэтигэр кыра өрөмүөн наадатын эттэ. Миигин кытта нэһилиэк баһылыга сылдьыһан, күүс-көмө буоларга эрэннэрдэ. Онтон соморсуҥҥа сылдьан Харысхал түмэлин тутуутун көрдүм. Манна биһиги бюджеттэн эмиэ 2 мөл. солк көрбүппүт. Күн бүгүн матырыйаала бэлэмнэниллэн сытар. Салгыы өссө эбии үп-харчы көһүннэҕинэ, эмиэ норуот күүһүнэн тутуута барыахтаах. Норуот айымньытын дьиэтин территориятыгар тупсаран оҥоруу үлэтэ ыытылла турар. Бу 10,5 мөл. солкуобайдаах үлэ буолар. Бетон, тротуар, көҕөрдүү үлэлэрэ барыахтаахтар. Ону сэргэ бу айанныы сылдьан суол туругун көрдүм. Манна дьонтон элбэх этии, ыйытыы киирэр. Кырдьык сорох учаастактарга өрөмүөн үлэтэ барыан наадатын суол управлениетыгар тиэрдиэхпит. Күн бүгүн суолга грейдердиир үлэ бара турар. Салгыы хас биирдии нэһилиэктэргэ сылдьан кыстыкка киирии үлэтин билсиэхпит”, — диэн Степан Кузьмин оробуочай сырыы сыалын-соругун, түмүгүн билиһиннэрдэ.
Сиһилии өссө хаһыакка сырдатыахпыт. Ааҕын, сурутун. Суруллубут суоруллубат.
“Амма олоҕо” хаһыат