Бөтүҥ нэһилиэгэр анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын, кинилэр дьиэ кэргэттэрин уонна доруобуйаларынан хааччахтаах, адаптивнай спорт көрүҥүнэн дьарыктанар дьону чэбдигирдэр «Күөх ыллык» киин далааһыннаахтык үлэлиир. Амматааҕы Ф. Потапов аатынан норуот айымньытын дьиэтигэр Киин сылытыы өртүгэр улахан өрөмүөн ыытар, манна сынньанааччыларга усулуобуйаларын тупсарар сыаллаах «Үтүө санаа түһүлгэтэ» диэн аахсыйаны бэрт сэргэхтик ыытта, толору сааланы муста, атыы дьаарбаҥкатын тэрийдэ.
«Биһиги тэрилтэбит күннэтэ биһиэхэ сынньана кэлэр дьон доруобуйаларын чэбдигирдэр сыаллаах үлэлии-хамныы олоробут. Барыта 20 миэстэлээх тэрилтэбит сылга уон алта төгүл үс хайысханан доруобуйаларынан хааччахтаах дьону, спортсменнары уонна анал байыаннай дьайыы кыттыылаахтарын, кинилэр дьиэ-кэргэттэрин кытары үлэлии сылдьабыт. Биһиэхэ үлэлэригэр толору эппиэттиир бары үлэһиттэр үлэлииллэр. Социальнай үлэһиттэр, психологтар туох баар билиилэрин, киһи уопсай туругун тупсарарга, дьону кытта тэҥҥэ күннээҕи олоххо бэлэм буолууга ордук болҕомто уураллар. Биһиэхэ эт-хаан сайдыытыгар физиолечение араас көрүҥнэрэ, массаж өҥөлөрө быыстала суох ыытыллаллар. Сиэстэрэлэр сынньанааччыларга быраастар анаабыт эмтэрин кэтээн көрөн бириэмэтигэр биэрэллэр. Биһиэхэ нэһилиэкпит араас тэрилтэлэрин кытары үлэ ситимнээхтик барар. Бибилэтикэ ыытар бэсиэдэлэрэ, араас таһымнаах викториналара дьоммут сүргэтин көтөҕөр. Олохтоох кулууп үлэһиттэрэ, талааннаах ыччаттарбыт кэлэн кэнсиэр көрдөрөллөр, кииммит киэҥ хабааннаахтык үлэлиир. Биһиги «Күөх ыллыкпыт» 2002 сыллаахха арыллыбыта. Манна элбэх үлэни оҥорбут дьоннорбутунан киэн тутта ааттыыбыт Прасковья Ивановна Емельянованы, Василий Федорович Яковлевы, улууспут баһылыктарын Дмитрий Федосеевич Наумовы, Василий Алексеевич Пахомовы, Александр Еремеевич Артемьевы, Николай Архипович Архиповы уонна билигин баһылыктыы олорор Степан Николаевич Кузьмины. Дьиэбит-уоппут хаарбах туруктаах буолла. 2016 сыллаахха тутуллан киирбит таас дьиэбит экспериментальнай диэн оҥоһуллубут буолан, сирэ-уота уонна хамсаан үлэлиир кыаҕа суох буолан төттөрү мас дьиэбитигэр киирэн үлэлии олоробут. 1985 сылга тутуллубут икки этээстээх мас дьиэбит бэйэтин кыаҕынан турар, эргэрэн аллараа этээһэ тымныы. Билигин дойдубутугар үп-харчы тиийбэт кэмэ буола турар. Бу кэмҥэ хаһаайыстыбыннай өттүнэн көрүүнү тэрилтэ уопсай мунньахтаан быһааран сынньанааччыларбыт сарсыҥҥыга эрэллээх буоллуннар диэн эбии маннык хайысханы тутустубут. Дьон-сэргэ бэйэтэ баҕатын ууран дьиэбитин өрөмүөннүүр сыаллаах, соруктаах ититии үлэтин ыытаары, сынньанааччыларбытыгар үчүгэй усулуобуйа оҥороору «Үтүө санаа түһүлгэтэ» аахсыйа тэрийдибит. Маны Бөтүҥ нэһилиэгин баһылыга Саргылана Васильевна Борисова, Үлэ уонна социальнай сайдыы Министерствотын Амма улууһун нэһилиэнньэ социальнай көмүскэлин биир кэлим киинин салаатын салайааччыта Сахаяна Тарасовна Неустроева өйөөһүнүнэн ыытылынна. Биһигини Бөтүммүт тэрилтэлэрэ өйдөөн аахсыйаҕа кыттыстылар. «С.Я.Левин аатынан норуот айымньытын киинэ» Анна Федоровна Яковлева салайааччылаах кулууппут өйөөн махталбыт муҥура суох.
Аахсыйбаты киэһэтигэр кэлим киинин салайааччыта Сахаяна Тарасовна Неустроева, Амма улууһун Ытык сүбэ мунньаҕын бэрэссэдээтэлэ Василий Алексеевич Пахомов кэлэннэр эҕэрдэ тылларынан этэн барбыттара биһиэхэ күүспүтүгэр күүс, биһиги соҕотох буолбатахпытын көрдөрөр. Хайа уонна саалаҕа толору киһи кэлбитэ биһигини үөрдэр. Кэнсиэрбитигэр «Махтал» норуодунай үҥкүү ансаамбыла, «Күн Куо» ырыа бөлөҕө, Егор Никифоров, Майя Александрова курдук талааннаах дьон сыанаҕа тахсан көрөөччүлэр ытыстарын тыаһын кэрэйбэккэ кэнсиэр «Браво!» хаһыынан ааста.
Манна бэйэбит кэллиэгэбит Ильяс Заровняев ыллаабыт «Хотугу сулус», «Улахан ыһыах» ырыалара көрөөччү биһирэбилин ылыаҕын ылла. Маны сэргэ аахсыйаҕа өссө ас-үөл дьаарбҥкатын тэриллэн, дьон-сэргэ хото барытын атыыласта.
Амматааҕы Ф.Потапов аатынан Амма норуот айымньытын киинэ бу аахсыйабытын өйөөн, буор босхо дьиэтин уларсан улахан көмөнү оҥордо. Дьэ онон «аммаларбыт, дьоммут-сэргэбит биһигини өйүүллэр эбит ээ» диэн үөрүү кынаттанан, сырдык санааланан кэллибит. Бу күн барыта 300 000 солкуобай харчы киирдэ. Кэнсиэри дьон-сэргэ астынан барда. Дьиэбитин сылытыыга туһуланар аахсыйабыт өссө салҕанар» — диэн тэрилтэ салайааччыта Софья Александрова ыытыллыбыт аахсыйа туһунан сиһилии сырдатта.
Үтүө үтүөнэн төлөнөн, дьоммут-сэргэбит этэҥҥэ буолууларын баҕарабыт.
Ирина КОРЯКИНА-ОЛЕСОВА