Алтан нэһилиэгин талааннаах уран тарбахтаахтара маастар-кылаастары ыыттылар. Бэйэлэрин билиилэрин, уопуттарын үллэстэн, дьону үөртүлэр, элбэххэ үөрэттилэр.
Валерий Ноев аатынан Алтаннааҕы култуура киинигэр икки күн устата олус туһалаах, умсугутулаах маастар -кылаастар буолан аастылар. Манна ким баҕалаах кэлэн оонньуур тигэргэ, түүнэн хатайдаан арааһы оҥорууга, Саҥа дьыл чугаһаабытынан оонньуур, сахалыы киэргэллэри да оҥорорго үөрэннилэр. Ол курдук Айталина Дьячковская таҥаһынан ат оонньуур тигэргэ үөрэттэ.
«Аныгы үйэҕэ дьон төлөпүөҥҥэ олус аралдьыйан, иллэҥ кэмнэрин үксүн онно аныылларыттан бу билиибин тарҕатарга санаммытым. Илиинэн оҥоһук оҥоруу, тарбаҕынан туттуу бэйэтэ туһунан доруобуйаҕа туһалаах дьарык буоллаҕа, киһи аралдьыйан, устунан умсугуйан барыа этэ дии саныыбын. Киһи бэйэтэ оҥорбут оҥоһуга ис туругар, санаатыгар чугас буолар уонна кэлиҥҥи бириэмэҕэ бу дьарык сүрдээҕин тарҕанна. Илии оҥоһуга быдан сыаналанар, бэйэтэ туһунан энергетикэлээх буолар. Холобур, илиинэн оҥоһуллубут бэлэҕи тутар хотуобайдааҕар быдан ордук. Ол иһин, мин бу уопуппун тарҕатаммын, дьон-сэргэ илиинэн оҥоһугу өрө туттун диэн, сайыннардын диэн, ситиһэ сатыыбын. Дьон маастар-кылааска үөрэнэн бэйэлэрин оҕолоругар, кэнники сиэннэригэр үөрэтиэхтэрин, учууталлар үлэ уруогар туһаныахтарын сөп. Саҥа дьыл чугаһаабытынан сибээстээн бүгүҥҥү маастар-кылааспар үүнэр сыл бэлиэтин оҥоттордум. Үөрэнээччилэрим бэйэлэрэ оҥороннор чугас дьонноругар бэлэх уунуохтарын уонна дьиэлэрин киэргэтиэхтэрин сөп. Бу курдук, мин сыалым-соругум – билиибин дьоннуун үллэстии, илии оҥоһугун сайыннарыы уонна тарҕатыы буолар», — диэн Айталина Анисьевна санаатын үллэһиннэ.
Салгыы Матрена Адамова маастар-кылааһыгар үөрэннилэр. Кини төлөпүөннэрбит аам-даам тымныыны тулуйдуннар диэн, түүнэн хатайдаан (валяние) төлөпүөн хаҕын оҥоттордо.
«Бу маастар-кылааска сылдьаммын олус астынным, дууһабын сынньаттым, наһаа сөбүлээтим. Киһи бэйэтэ ис дууһатыттан тугу баҕарарын уруһуйдуон сөп эбит. Хас да түһүмэхтээх уруок буолар эбит. Мин саамай сөбүлээбит түһүмэҕим — оҥоһукпутун быһыыта-таһаата таҥылларын курдук мыылалаан баран имэрийэрбит буолла. Маннык ис дууһаҕыттан бэйэн оҕоҥ курдук имэрийэҕин. Кыһын кэлбитинэн, тымныыны тулуйарын, сэрээтэ түргэнник буппэтин курдук төлөпүөммүтүгэр бэртээхэй хах оҥордубут. Матрена Саввичнаҕа маастар-кылаас ыыппытыгар улаханнык махтанабыт», — диэн маастар-кылааска сылдьыбыт Анна Адамова үөрэ-көтө үллэстэр.
«Бүгүн мин декупажнай техниканан флажок оҥорорго маастар-кылаас биэрдим. Саҥа дьылы көрсөргө, дьиэни, харыйаны киэргэтэргэ аналлаах флажоктары оҥортоотубут», — уран тарбахтаах Антонида Васильева наһаа нарын, кыраһыабай киэргэли оҥорорго үөрэппитин туһунан билиһиннэрдэ. Төрдүс маастар-кылааһынан эмиэ саҥа дьылга туһааннаах киэргэли оҥоруу буолла. Баҕалаах киһи хайа баҕарар оҥоруон сөптөөх илии оҥоһуга буолар. Ол курдук, бэйэтин маастар-кылааһын Айталина Тихонова ыытта.
«Бу күрүчүөгүнэн баайыы снежинкалары саҥа дьыл чугаһаан иһэринэн, харыйаҕа ыйыырга, дьиэни киэргэтэргэ туһаныахха сөп. Хатарбатакка, сымнаҕас эрдэҕинэ таҥаска эмиэ аппликация курдук иилиэххэ сөп», — диэн Айталина Федоровна оҥоһугун туһунан кэпсиир.
Өссө биир интэриэһинэй маастар-кылааһынан Снежана Назарова ыыппыт макраме техниканан штора туттарары оҥоруу буолла.
«Макраме диэн быанан өрүү биһиги эрабыт иннинэ 3000 сыл аннараа өттүгэр үөдүйбүтэ бэлиэтэнэр. Аан бастаан Вавилоҥҥа баар буолбут. Оччолорго моряктар баарыстарын баайаллар эбит. Онтон Европа хаба тардан ылан, онно сайдан барар. Былыр аата атын, арабскай «migramah» тылтан төрүттээх, тылбааһа «бахрома», «кружево», «тесьма» диэн эбит. Онтон 19 үйэттэн «макраме» диэн буолбута. Ол иһин макраме техниката былыр-былыргыттан быаны тиһииттэн, суулуу баайыыттан үөскээбит буолар», — диэн ыытааччы макраме туһунан кылгас история кэпсээтэ.
Маны таһынан Любовь Пестрякова сахалыы киэргэли оҥоруу маастар-кылаас ыытта.
«Мин «стилизованное якутское украшение» диэн колье уонна ытарҕа оҥорорго үөрэттим. Бу иллэҥ кэмҥэ эбии дьарык, туһалаахтык бириэмэни атаарар курдук оҥостон дьарыктаныахха сөп. Сахалыы симэхтэри аныгылыы тыынныыр, тарҕатар сыаллаах уонна саастаах дьоҥҥо моторикаларын сайыннарарга туһалаах дьарык буолар», — диэн Любовь Пестрякова санаатын үллэстэр.
Илиинэн оҥоһуу киһиэхэ олус туһалаах, кэрэхсэбиллээх буолар эбит. Хас биирдии киһи ылыстаҕына сатыыр кыахтаах, ким баҕарар дьарыктаныан, саҕалыан сөп. Бу маастар-кылаастары ыыппыт уран тарбахтаахтарга Айталина Дьячковскаяҕа, Матрена Адамоваҕа, Антонида Васильеваҕа, Айталина Тихоноваҕа, Снежана Назароваҕа уонна Любовь Пестряковаҕа кыттааччылар улаханнык махтаннныллар. Бу курдук тэтиминэн салгыы өссө да элбэх тэрээһиннэри тэрийэллэригэр баҕардылар.
Карина РОЖИНА, Алтан орто оскуолатын 11 кылааhын үөрэнээччитэ