Маннык кэрэ дойдуга төрөөбүт-үөскээбит киһи хайаан даҕаны айар кута күүстээх буолар… Болугур нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, педагогическай үлэ, сцена бэтэрээнэ Дария Ефремовна Моисеева 80 сааһыгар аналлаах 55 саастарыттан үөһээ саастаах кыттааччылаах үҥкүү ансаамбылларыгар «Болугурга үҥкүү киэһэтэ» диэн күрэх аан бастакытын ыытылынна. Күрэх олус истиҥник, элбэх кыттааччылаах ааста.
Саха сирин кэрэ айылҕатын курдук ыраас, уһун үйэлээх олох оһуорун курдук намчы, үҥкүү кэрэ эйгэтин дууһатыгар иҥэрбит Дария Ефремовна Моисеева бэтэрээн учуутал, Болугур нэһилиэгин култуурунай олоҕо сайдарыгар улахан кылааты киллэрбит сцена бэтэрээнэ буолар. 40 сыл Майрод Александрович Ноговицын салайааччылаах, Болугур хоругар ыллаан тарбахха баттанар кэрэ куоластаах ырыаһыт. Билигин бочуоттаах сынньалаҥҥа олордор даҕаны, нэһилиэгин общественнай, култуурунай олоҕор туох баар күүһүнэн, сүбэтинэн көмөлөһөр. Ол курдук «Арчылаана» эбэлэр, «Дьикти эйгэ» коллекционердар түмсүүлэрин тутаах кыттааччыта. Дария Ефремовна билигин 80 сааһыгар үҥкүү, ырыа кэрэ эйгэтигэр бэриниилээхтик ыллыыр, үҥкүүлүүр. Дария Моисеева бирииҺигэр «Болугурга үҥкүү киэһэтэ» күрэх 3-с төгүлүн ыытыллынна. Аан бастаан 2016 сыллаахха Күөх маай бырааһынньыгар, Болугур нэһилиэгин иһинэн тэрилтэлэр икки ардыларыгар бастакы күрэхпит буолбута. Онтон 2023 сыллаахха Амма улууһун нэһилиэктэрин икки ардыгар күрэх буолан, элбэх кыттааччы кэлэн олус истиҥник ааспыта.
Музыка долгунугар уйдаран, үнкүү алыбыгар куустаран, ыра санаанан кынаттанан быйылгы үҥкүү күрэҕэр ыраахтан — чугастан 14 үҥкүү коллектива кытынна. Ол курдук Уус Алдан улууһун Мындааба нэһилиэгиттэн «Дьол көлүччэтэ» үҥкүү бөлөҕө (сал. Платон Леонидович Стрекаловскай), Амма улууһун Абаҕа нэһилиэгиттэн «Түһүлгэ» үҥкүү бөлөҕө (сал. Елена Алексеевна Тритонова), Амма нэһилиэгиттэн «Танцующая Слобода» үҥкүү бөлөҕө (сал. Прасковья Васильевна Федорова), Мэҥэ Хаҥалас улууһун Павловскай нэһилиэгиттэн «Күбэйэ» үҥкүү бөлөҕө (сал. Мария Николаевна Иванова), Мээндиги нэһилиэгиттэн «Айылгы» үҥкүү бөлөҕө (сал. Удина Марина Семеновна), Болугур нэһилиэгиттэн «Сайдам», «Сырдык», «Чөмчүүк» үҥкүү бөлөхтөрө (сал. Попова Анета Анатольевна), Чурапчы улууһун Одьулуун нэһилиэгиттэн «Саһарҕа» үҥкүү бөлөҕө (сал. Попова Вера Гермогеновна, Аржаков Алексей Алексеевич), Мэҥэ Хаҥалас улууһун Майа нэһилиэгиттэн «Кыталык куорсун» уонна «Кыталык тыын» үҥкүү бөлөхтөрө (сал. Сардана Ивановна Терентьева), Чурапчы улууһун Чурапчы нэһилиэгиттэн «Чараҥ» үҥкүү бөлөҕө (сал. Федорова Екатерина Иннокентьевна), Мэҥэ Хаҥалас улууһун Төхтүр нэһилиэгиттэн «Далбар» үҥкүү бөлөҕө (сал. Говорова Татьяна Егоровна), Таатта улууһун Ытык Күөл нэһилиэгиттэн «Алдаана» үҥкүү бөлөҕө (сал. Николаева Зинаида Ильинична). Бу күрэхпит дьүүллүүр сүбэтин бэрэссэдээтэлинэн СӨ үтүөлээх үлэһитэ, РФ театральнай деятелин союһун чилиэнэ, С.А. Зверев — Кыыл уола аатынан государственнай үҥкүү театрын уус — уран салайааччытынан өр сылларга үлэлээбит Борисова Светлана Прокопьевна буолла. Чилиэннэринэн СӨ култууратын туйгуна, үрдүк категориялаах үҥкүү туруорааччы, педагог, «Эрэл» үҥкүү бөлөҕүн салайааччыта Борисова Оксана Васильевна, СӨ култууратын туйгуна, А.А. Черемных аатынан Амматааҕы оҕо искусствотын оскуолатын хореография кылааһын преподавателя Саввина Любовь Николаевна үлэлээтилэр.
Сарсыардаттан ыраахтан айаннаан кэлбит ыалдьыттарбытын Ульяна Майродовна Михайлова — Маай кыыһа айылҕа амтаннаах чэйинэн, сылаас алаадьынан күндүлээтэ. Кыттааччыларбыт үөрүүлээх күнү уруйдаан парадтаан, Дария Моисеева Арчылаана эбэлэрин кытта эҕэрдэ «Саламалаах үҥкүүлэрин» бэлэхтээн, тус баҕа санаатын этэн махтанна.
Сүүмэрдиир түһүмэххэ кыттааччылар Дойдуга норуоттар сомоҕолоһууларын сылыгар аналлаах — «Норуот үҥкүүтүн» түһүмэҕин олус үчүгэйдик толорон, эбиэккэ сынньалаҥҥа бардыбыт. Бу кэмҥэ ыалдьыттарбытыгар Болугур нэһилиэгин олохтоохторун күүһүнэн, Б.Ф. Неустроев — Мандар уус бырайыагынан тутуллубут Туос ураһаны көрдөрдүбүт, кэпсээтибит. Эбиэттэн киэҺэ үҥкүүбүт күрэҕэ салҕанна. Иккис сүүмэрдиир түһүмэхпит «Көҥүл үҥкүү» түҺүмэҕэ этэ. Манна кыттааччыларбыт араас кэрэ үҥкүүлэри толордулар. Ол курдук барыта 28 үҥкүү туруоруллан, дьоҥҥо — сэргэҕэ көрдөрүллэн, кэрэ санаалар, үрдүк үөрүүлэр тарҕаннылар.
Дьүүллүүр сүбэ түмүгү таһаарыар диэри саал иһэ толору баян кэрэ тыаһынан туолан үҥкүүнү оройуттан туттулар. Ыҥырыыбытын ылынан СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ култууратын туйгуна Василий Неустроев истиҥ эҕэрдэ ырыатынан, баянын тыаһынан кэрэ кэми бэлэхтээтэ, дьон сүргэтин көтөхтө. Баянынан сынньалаҥ кэмигэр Дария Моисеева «Көмүс саас» уонна «Бастыҥ үҥкүүһүт» диэн анал ааттары иҥэртээтэ. Онно ыалдьыттарга норуот маастара Степан Устинов туойунан чорооннорун бириис быҺыытынан туруорда.
Сынньалаҥ бириэмэтигэр Дария Ефремовна Моисеева оҕолоро, аймахтара уонна үлэлээбит оскуолатын кэллэктиибэ ыалдьыттарга анаан минньигэс астаах фуршет тэрийдилэр. Киэһэ 5 чаастан «Болугурга үҥкүү киэһэтэ» илин эҥэрдээҕи үҥкүү күрэҕин эҕэрдэ чааһа, гала концера буолла. Бу күн анаммыт күндү киһибитин кэлбит ыалдьыттар, үҥкүү кэллэктииптэрэ бэйэлэрин истиҥ эҕэрдэлэрин эттилэр, бэлэхтэрин туттартаатылар. Болугур нэһилиэгин баһылыга Андрей Петров, Амма улууһун култууратын управлениятын аатыттан Зоя Пахомова, күрэхпит дьүүллүүр сүбэтэ, Дария Моисеева оҕо сааһын доҕотторо, үлэлээбит коллектива, бииргэ алтыһар түмсүүлэрэ олус истиҥ сибэкки дьөрбөлөөх эҕэрдэлэрин тиэртилэр.
Бииртэн биир кэрэ үҥкүүлэрбитин, үҥкүү бөлөхтөрбүтүн күрэх түмүгүн таһааран туттартаатыбыт. Ол курдук анал ааттар «Олох оһуора» анал аат — Чурапчы улууһун Чурапчы нэһилиэгин «Чараҥ» үҥкүү бөлөҕө, «Хомус дэгэтэ» анал аат — Амма улууһун Болугур нэһилиэгин «Сайдам», «Үйэ үҥкүүтэ» — Мэҥэ Хаҥалас Төхтүр нэһилиэгиттэн «Далбар», «Сайаҕас сыана» — Амма Болугур «Сырдык», «Айылҕа аламайа» — Мээндиги нэһилиэгиттэн «Айылгы» бөлөх, «Сүрэхтэн сырдык үҥкүү» — Амма нэһилиэгин «Танцующая Слобода», «Намчы нарыннар» — Амма Болугур нэһилиэгин «Чөмчүүк» үҥкүү бөлөхтөрө ыллылар. 3 степэннээх дипломунан Уус Алдан улууһун Мындааба нэһилиэгиттэн «Дьол көлүччэтэ», 2 степэннээх дипломант Абаҕа нэһилиэгиттэн «Түһүлгэ», 1 степэннээх дипломунае Мэҥэ Хаҥалас Павловскай нэһилиэгиттэн «Күбэйэ» үҥкүү бөлөхтөрө бэлиэтэннилэр. 3 степэннээх лауреат аатын Мэҥэ Хаҥалас Майа нэһилиэгиттэн «Кыталык куорсун», 2 степэннээх лауреатынан Таатта улууһун Ытык Күөл нэһилиэгиттэн «Алдаана», 1 степэннээх лауреатынан Мэҥэ Хаҥалас улууһун Майа нэһилиэгиттэн «Кыталык тыын» үҥкүү бөлөхтөрө буоллулар. Дьэ уонна муҥутуур кыайыылаахтарбытыгар Кылаан чыпчаал үрдүк аат иҥэрилиннэ. Бу үрдүк ааты Чурапчы улууһун Одьулуун нэһилиэгиттэн «Саһарҕа» үҥкүү бөлөҕө ылла уонна Дария Моисеева бэйэтэ туруорбут 30 000 солк. наҕараадаланнылар. Бириистэри Дария Моисеева оҕолоро, аймахтара, олохтоох дьаһалта, М.А. Ноговицын аатынан култуура киинэ, бэтэрээн хористар, «Арчылаана» түмсүү, «Сырдык» үҥкүү ансамбыла, Дария Моисеева үөлээннээхтэрэ, оҕо сааһын доҕотторо туруордулар. Уопсайа бириис фондата 130 000 солк тэҥнэстэ.
Дьэ бу курдук биир күн устата Болугурга үҥкүү дьоро күнэ буолан, кэлбит ыалдьыттарбыт истиҥ махталлара, үөрүүлэрэ биһигини кынаттаата. Махталбытын сыанабыт бэтэрээнигэр Дария Ефремовна Моисееваҕа, оҕолоругар, аймахтарыгар, үлэлээбит коллективыгар, үөлээннээхтэригэр уонна ыҥырыыбытын ылынан, балаһыанньаны тутуһан кэлбит, олус үчүгэй бэлэмнээх үҥкүү кэллэктииптэригэр махталбытын тириэрдэбит, уруй этэбит салайааччыларыгар.
Евдокия ПЛАТОНОВА