Сулҕаччытааҕы Д.Ф Наумов — Миитэрэй Наумов аатынын модельнай библиотека, Х.Максимов аатынан культура киинэ, Сулҕаччы дьаһалтатын сылы түмүктүүр улахан тэрээһиннэриттэн биирдэстэрэ – кинигэ сүрэхтэниитэ буолан ааста. 50 кыраадыс тымныыны аахсыбакка дьон мустан бэртээхэй кинигэ бырааһынньыга буолан ааста.
“Чэгиэн туругу, чэбдик олоҕу түстээччилэр” кинигэ улуустааҕы үөрэх салалтатын үбүлээһининэн Дьокуускай куоракка “Дани-Алмас” кинигэ кыһатыгар 150 ахсаанынан күн сирин көрдө. Кинигэни физкультура уонна спорт ветераннара, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, педагогическай үлэ ветерана Жирков Михаил Прокопьевич, СӨ үөрэҕириитин үтүөлээх үлэһитэ, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо Алексей Ильич Никифоров, РФ орто үөрэхтээһинин бочуоттаах үлэһитэ, СР үөрэҕириитин уонна спордун туйгуна, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо Николай Герасимович Гурьев хомуйан оҥордулар. Манна Амма улууһун оскуолаларыгар араас сылларга үлэлээн ааспыт, үлэлии сылдьар физкультура учууталларын туһунан ахтыылар киирдилэр. Амма ытык сиригэр-уотугар олорон үлэлээн-хамсаан ааспыт эт-хаан өттүнэн сайдыылаах, чэгиэн-чэбдик доруобуйалаах үүнэр ыччаты иитэн таһаарбыт үтүөкэндьону өйэтитэр баҕа санааттан бу кинигэ суруллубут.
Кинигэ уопсай ис хоһоонун арыйар уонна сааһылаан тэнитэр 5 түһүмэхтэн турар. Маҥнайгыта — история чахчылара, ээтэр Архыып саһарбыт докумуоннара. Түһүмэҕи архыып матырыйаалларыгар олоҕуран Михаил Прокопьевич Жирков суруйбут. Иккис,“Умнуллубат ааттар” түһүмэххэ араас кэмнэргэ үөрэх эйгэтигэр үлэлээн-хамсаан эт-хаан өттүнэн сайдыылаах, чэгиэн-чэбдик доруобуйалаах үүнэр ыччаты иитэн таһаарбыт үтүөкэн дьон – физкультура учууталларын туһунан киирбит. Кайдалов Георгий Фомич, Климонтов Василий Лукич, Нохсоров Поликарп Васильевич, хорсун буойун-учуутал Василий Николаевич Филиппов туһунан ахтыылартан саҕалаан, кэлиҥҥи кэм учууталлара Константинова Елена Николаевна, Христофорова Сардаана Петровна туһунан ыстатыйалар киирбиттэр. Манна кэрэхсэбиллээҕэ: туспа түһүмэхбыһыытынан Сулҕаччы учууталлара киирбиттэр. Үһүс, “Үйэлээх утум салҕанар” — сурт кэриэстээх, өтөх төҥүргэстээх дииллэрин курдук, бу түһүмэххэ 2000 сыллар ортолоруттан үөрэҕи бүтэрэн, спорт, физкультура эйгэтигэр үлэлии сылдьар эдэр көлүөнэ учууталлар олохторо, үлэлэрэ сырдатыллыбыт. Манна талааннаах уонна ирдэбиллээх эдэр учууталлар тустарынан киирбит: ол курдук, Эмис оскуолатын учуутала Мария Васильевна Неустроева, үрдүк категориялаах физкультура учуутала Эдуард Владиславович Сивцев, “Дыгын оонньууларын” 6 төгүл кыттыылааҕа, мас тардыһыытыгар Саха сирин, Россия призера Альберт Поликарпович Сутаков, Парижка буолбут 33-с сайыҥҥы олимпиадаҕа сүүрүүнү таптааччыларга ыытыллыбыт “Твой марафон” 20000 киһи кыттыылаах марафонун кыттыылааҕа Марфа Афанасьевна Оконешникова, дэгиттэр дьоҕурдаах, кылгас эрээри чаҕылхай олоҕу олорбут Альберт Григорьевич Захаров уонна да атыттар тустарынан матырыйааллар киирбиттэр. Төрдүс “Физкультура учууталлара – талааннаах салайааччылар” түһүмэх схеманан оҥоһуллубут. Манна физкультура учуутала үөрэхтээх салайааччы аата, төрөөбүт сирэ, үөрэҕэ, үлэтин саҕалаабыт сирэ, дуоһунаһа, наҕараадата киирбит. Бу чахчы наадалаах түһүмэххэ 35 киһи туһунан справочнай матырыйааллар киирбиттэр. Ол аата, бэйэтэ ыйынньык, эбэтэр справочник. Холобур, салайааччы аата: Ефремов Михаил, Анатольевич төрөөбүт сирэ -Чурапчы, Хатылы. Үөрэҕэ: үрдүк, Омскайдааҕы физкультура уонна спорт института.Үлэтин саҕалаабыт сирэ : Таатта улууһа, Уус-Таатта оскуолата. Салайар үлэҕэ үлэлээбит дуоһунаһа: ЫБСЛКС оройуоннааҕы комитета (райкомол). Сэргэ-бэс 8 кыл-х сокуолатын директора, Абаҕа нэһилиэгин баһылыга. Наҕараадата: СӨ норуотун хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, СӨ ыччат политикатын туйгуна, РФ үөрэҕин бочуоттаах үлэһитэ. Амма улууһун, Сулҕаччы, Абаҕа нэһилиэктэрин бочуоттаах олохтооҕо. 5-с түһүмэх — кылгас истиҥ тыллаах түмүк : “Бу кинигэни кэрэхсээн аахпыт дьон, убаастыыр учууталларбыт, кэнчээри ыччаппыт сайдыылаах, билиилээх чөл доруобуйалаах буолалларын туһугар күннэтэ ыытар үлэҕит өрүүтүн үрдүктүк сыаналана турдун. Учуутал идэтэ норуот духуобунай сыаннастарын ыччака иҥэрэр, кэлэр көлүөнэҕэ тириэрдэр үрдүк аналлаах буоларын умнумуоҕуҥ».
Кинигэни киэҥ эйгэҕэ билиһиннэрэр тэрээһини Сулҕаччы модельнай библиотекатын кылаабынай библиотекара Елена Попова иилээн-саҕалаан ыытта. Тэрээһиҥҥэ Амма улууһун үөрэх салаатын начальнигын солбуйааччы Семен Семенович Шадрин, Сулҕаччы нэһилиэгин баһылыгын солбуйааччы Василий Александрович Неустроев, И.И. Константинов-Дэлэгээт Уйбаан аатынан аатынан Сулҕаччы орто оскуолатын директора Иван Григорьевич Окороков, М.Н. Сибиряков аатынан Сэргэ Бэс оскуолатын директора Екатерина Алексеевна Христофорова, Сулҕаччы оскуолатын физкультура учууталларын холбоһугун аатыттан Андрей Иннокентьевич Варламов, Алексей Ильич бииргэ үөрэммит оҕолорун аатыттан Татьяна Семеновна Никитина, Х.Максимов аатынан культура киинин директора Жанна Григорьевна Максимова кыттыыны ыллылар. Дьоҕус тэрээһин итии чэйдээх остуол тула кэпсэтиинэн уонна кинигэ автордара тэрийээччилэргэ махтал тылларынан түмүктэннэ.
“Амма олоҕо” хаһыат.