Норуодунай бэйиэт В.М. Новиков -Күннүк Уурастыырап аатынан киин бибилэтиэкэ ааҕар саалатыгар истиҥ иһирэх эйгэлээх кинигэ сүрэхтэниитэ буолла. Кинигэ “Ытык-мааны дойду — Кыһыл Кэккэ” диэн ааттаах, Бөтүҥ нэһилиэгин утары өрүҥ уҥуор сытар сир-дойду туһунан, кини дьонун-сэргэтин туһунан кэпсиир. Ааптар Амма улууһун, Бөтүҥ нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Ванифадий Васильев.
Сүрэхтэнии тэрээһинин киин бибилэтиэкэ кыраайы үөрэтэр салаатын кылаабынай бибилэтиэкэрэ Вероника Стручкова салайан ыытта.
“Бу кинигэни киһи биир тыынынан ааҕар кинигэтэ. Олус интэриэһинэй. Урут билбэт сирбит туһунан элбэҕи биллим. Элбэх хаартыска киирбит, архыып матырыйаалларынан да баай. Ванифадий Иванович биһиги биир саамай көхтөөх ааҕааччыбыт буолар. Кыһын тымныыттан да, ардахтан да толлубакка, күннэтэ кэлэ турар. Наадыйар кинигэлэрин булан, хаһыаттары көрөн бу кинигэтин олус туруулаһан туран оҥордо, суруйда. Аҕыс уонун ааспыт киһиэхэ бу сыралаах буоллаҕа. Ол да буоллар кини ис иһиттэн ылсан, дойдутун, онно үлэлээн, олорон ааспыт дьонун-сэргэтин туһунан суруйбута олох көстөр. Ону аахтаххына билэҕин. Хас биирдии ахтыллар киһи улахан тапталынан суруллубут. Онон урукку сылларга оройуоммут биир бастыҥ, тигинээн-таҕынаан үлэлии олорбут бөһүөлэгин, холхуоһун туһунан олус үчүгэй кинигэ оҥоһуллан, күн сирин көрдө, үйэтитилиннэ. Кыһыл Кэккэ туһунан үгүс дьон билиэҕэ турдаҕа”, — диэн үгүс кинигэлэр сүрэхтэниилэрин ыыппыт Вероника Ивановна санаатын үллэстэр.
Сүрэхтэниигэ ааҕар саала хоһугар лыык курдук дьон толору муһунна. Кыһыл Кэккэттэн төрүттээхтэр, ким саҥа көрсөн, үөрэн-көтөн бэйэ бэйэлэрин эҕэрдэлэстилэр, төрүттэрин туһунан тахсыбыт кинигэни кытта билистилэр. Бу күн бэйэлэрин эҕэрдэлэрин улуус дьокутааттарын Сэбиэтин бэрэссэдээтэлэ Владимир Колосов, Бөтүҥ нэһилиэгин баһылыга Алексей Никитин, муниципальнай архыып салайааччыта Катерина Окорокова, ГТАС Амматааҕы салаатын салайааччыта Екатерина Васильева, кинигэ тахсыытыгар үлэлэспит, матырыйаалларын сааһыласпыт, бэчээттэспит, айар куттаахтар Саргылана Мартынова, Вера Жиркова, Н.Е. Иванов аатынан Бөтүҥ орто оскуолатын дириэктэрэ Акулина Иванова, С.Я. Левин аатынан Бөтүҥнээҕи норуот айымньытын дьиэтин режиссера Марианна Кырбасова, Дьокуускай куораттан “Бөтүҥ түмсүү” салайааччыта Тамара Егорова тириэртилэр санааларын үллэһиннилэр. Кинилэр Ванифадий Иванович кытаанахтык ылсан, ону ыһыктыбакка, дьулуһан үлэлээн наһаа үчүгэй үйэлээх үлэни оҥорбутун сыаналаатылар уонна махталларын тириэртилэр. Кинигэ бэчээттэнэн тахсара биллэн туран улахан үбү-харчыны эрэйэр. Маныаха Ванифадий Иванович оҕолоро улахан күүс-көмө буолан, 250 000 солк суумалаах халыҥ тастаах бэртээхэй кинигэ күн сирин көрбүтэ махталлаах дьыала буоларын бэлиэтээтилэр.
Манна даҕатан эттэххэ, олох аҕыйах хонуктааҕыта Ванифадий Иванович кэргэнинээн Айталина Васильевналыын ыал буолбуттара 55 сыла туолбут. Онон бу эмиэ олох кэрэ бэлиэ түгэни көрсө ыал аҕатын кинигэтин тахсыыта, онно кини төрөппүт, атахтарыгар туруорбут оҕолоро үбүлээбиттэрэ – бу оҕо төрөппүккэ дьоһун махтала, таптала, улахан дьиэ кэргэн үөрүүтэ.
“Кинигэм тахсыытыгар көмөлөспүт бары дьоннорго улахан махталбын тириэрдэбин. Матырыйаалларбын бэчээттииргэ, сааһылыырга Вера Саввична Жиркова, Саргылана Ивановна Мартынова, Светлана Алексеевна Неустроева, архыып салайааччыта Катерина Сольскиевна Окорокова, олохтоох эрэдээксийэ көмөлөрүн оҥордулар. Бу кинигэ иннинэ 2005 сыллаахха, Кыһыл Кэккэбит туһунан Самсон Васильевич Чупров, Евгений Гаврильевич Афанасьев эмиэ “Амма олоҕо” эрэдээксийэтигэр “Кэрэ дойдубут Кэккэбит” диэн кинигэ таһаарбыттара. Ол бастакы кинигэни кэҥэтэн, архыыпка киирэн хасыһан, ситэрэн, хаартыскаларын эбэн бу таһаардыбыт. Билигин да ситэ киирбэтэх баар буолуон сөп. Онон Кэккэттэн сыдьааннаах эдэр ыччаттар кэнники өссө ситэрэн биэриэхтэрэ, өссө кинигэ таһаарыахтара диэн эрэнэбин. Бэйэм туох кыалларынан, кыайарбынан Кыһыл Кэккэни кытта сибээстээх, үлэлээн-хамсаан ааспыт дьону барыларын киллэрэ сатаатым. Кинигэбин Улуу Кыайыы 80 сылыгар, “Кыһыл Кэккэ” холхуос тэриллибитэ 90 сылыгар уонна бэйэм убайдарым, сэрии толоонугар охтубут Ванифадий Кузьмич, Николай Иннокентьевич сырдык кэриэстэригэр анаатым. Эдэр ыччат бэйэтин төрөөбүт дойдутун, кыраайын үөрэтиитигэр кыратык да буоллар бу кинигэ күүс-көмө буолуо, манан тирэхтэнэн дойдутун, кини дьонун-сэргэтин туһунан өссө үөрэтиэ диэн баҕа санаалаахпын”, — диэн этэр ааптар Ванифадий Иванович.
Сүрэхтэнии кэмигэр өссө биир бэлиэ түгэн буолла. Ол курдук 1991 сыллаахха от ыйыгар Кыһыл Кэккэҕэ өйдөбүнньүк пааматынньык оҥоһуллан турбут үөрүүлээх арыллыытын көрдөрөр видео көһүннэ. Манна Социалистическай Үлэ Геройа, Кыһыл Кэккэттэн төрүттээх Анна Михайловна Васильева -Сэбиэт Аана кыттыыны ылан тыл эппитин бары сэҥээрэ көрдүбүт, хайдах эрэ кини ииппит уола Ванифадий Иванович дойдутун туһунан таһаарбыт кинигэтигэр тэриллибит күҥҥэ кыттыыны ылбытын курдук сананныбыт. Тэрийээччилэр бэлиэтээбиттэринэн, бу киинэ туһунан өссө инникитин билиһиннэриэхтэрэ. Истиҥ киэһэни Василий Неустроев, Анна Матвеева кэрэ ырыаларынан, муусукаларынан киэргэтэн биэрдилэр.
Кинигэ барыта 150 экземплярынан “Офсет” кинигэ кыһатыгар бэчээттэнэн таҕыста, “Амма олоҕо” эрэдээксийэтигэр таҥылынна. Сиһилии хаһыакка билиһиннэриэхпит.
“Амма олоҕо” хаһыат