Иккис килиэбинэн ааттанар хортуоппуй үүннэриитинэн Амма улууһугар Сэргэ Бэскэ Александр Фомин утумнаахтык дьарыктаммыта хаһыс да сыла буолла. Билигин бу хаһаайыстыба улууһу барытын сиэмэ хортуоппуйунан хааччыйа олорор. Быйыл кинилэр 80 гектарга хортуоппуйу, 100-чэкэ гектарга эбиэс бурдугу ыстылар. Улуус кылаабынай агронома Николай Гаврильев эбиэс төһө сиппитин уонна хортуоппуй хомуура хайдах баран иһэрин билистэ.
“Александр Константинович Фомин баһылыктаах бааһынай хаһаайыстыба быйыл саҥа эбиэс ыһан саҕалаата. Онон бу эбиэс төһө сиппитин тахсан анал приборунан көрөн, хомуурга хаһан киириэххэ сөбүн сабаҕалаатыбыт. Онно көрдөххө, сиигэ өссө да баар. Прибор 18-19 бырыһыан диэн көрдөрөр. Билигин хаһаайыстыба сүрүн хайысхатыгар, хортуоппуй хомууругар сылдьар. Ардах мэһэйдээбэтэҕинэ, биир нэдиэлэнэн бүтэр былааннаахтар. Ол кэнниттэн бурдукка киириилэригэр оруобуна ситэн хомуйарга сөп буолуо. Онтон хортуоппуй үүнүүтэ үчүгэй, үлэ тэтимнээхтик баран иһэр”, — диэн этэр Николай Степанович.
Кини кэлэригэр хомуурга сылдьааччылар күнүскү эбиэттэригэр кэллилэр. Онтон хортуоппуй харайар ыскылаат аттыгар тиэллэн кэлбит хортуоппуйу үс киһи буоруттан –сыыһыттан ыраастыы, улахан куулга куттара тураллар эбит. Бу биригэдиир Николай Данилов, үлэһиттэр Дьулус Стручков, Алексей Анисимов үлэлээбиттэрэ ырааппыт. Буор бытархай өттө туспа турар прицепка түһэн иһэр, онтон бөдөҥ өттүн илиилэринэн ылан туспа иһиккэ кутан иһэллэр. Ол кэнниттэн буор кутуллар прицебыгар сүөкүүллэр.
“Быйыл үүнүүбүт урукку сыллардааҕар үчүгэй. Хомуйбуппут биэс күн буолла. Саҥа суортарбытын хомуйан дьааһыктарга дьаарыстаан уурбуппут. Билигин гектартан ортотунан 150-180 центнер кэлэ турар. Ол гынан баран билигин ити үүнүүлээх сиригэр сылдьабыт. Үүнүүтэ араас буоллаҕа. Суордуттан эмиэ тутулуктаах. Эбиэс да үүнүүтэ үчүгэй. Ол гынан баран күүстээх, дохсун ардахтар түһэннэр уонна ол кэмҥэ тыалыран сорох сиринэн бурдук сытта. Аны иккистээн да тахсан кэлбит сирдэрэ эмиэ баар. Эбиэс күөх өттүн сороҕун сенажтыахпыт”, — диир Александр Константинович.
Билигин хомуурга үксэ кэриэтэ бэйэтин үлэһиттэрэ сылдьаллар. Ыраастаммыт хортуоппуй бикбенк диэн улахан куулга кутуллар эбит. Биригэдиир Николай Данилов эппитинэн бу куулга тоннаттан ордук киирэр. Күҥҥэ маннык 40 куулу ыскылаакка киллэрэн уураллар эбит.
Хортуоппуй хостооһунугар да, маннык кутууга да урукку курдук элбэх киһи наадата суох. Барыта автоматизированнай буолан иһэр. Арай хортуоппуйу анал дьааһыктарга кутууга Сулҕаччы оскуолата кэлэн субуотунньуктуохтаах. Үлэһиттэн күҥҥэ иккитэ сылаас аһынан аһыыллар. Поварынан Сулҕаччы олохтооҕо Надежда Данилова үлэлиир. Манна бурдук харайар сиргэ анал аһыыр хостоохтор. Үлэ чааһа сарсыарда 8 чаастан саҕаланан баран киэһэ 8 чааска түмүктэнэр. Александр Константинович ыскылаат туолуо, өссө аһары барара буолуо диир. Бу ыскылаат олох аныгы технологиянан оҥоһуллубута. Ол курдук холобура бэйэтэ температуратын хонтуруоллуур. Холобура билигин куурдар гына температураны биэрэр эбит. Онтон барыта киирдэҕинэ, ыарыытын эмтиир, буорту буолбат гына салгыны үөскэтэр. Онон хараллыы олох үчүгэйдик сааскыга диэри тиийэр. Балаҕан ыйын 8 күнүн туругунан Фоминнар 15 ганы хомуйдулар, ол валовайынан 150 туонна буолла. Онтон былаан 960 туонна. Үлэһиттэр быйыл да былаан туоларыгар эрэллээхтэр.
«Амма олоҕо» хаһыат