Эмис нэһилиэгин Кутуйа киэҥ-куоҥ алааһыгар «Күүлэй -2026 » күрэҕэ буолан ааста. Тэрээһин улууска биллэриллибит Тыа хаһаайыстыбатын сылыгар ыытыллар тэрээһиннэртэн биирдэстэрэ. Эмистэр күүлэйи 40-тан тахса сыл устата көлө-илии звенотун салайбыт, ыччаты үлэҕэ уһуйбут, сонордоох булчут, тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ Николай Егорович Захаров сырдык аатыгар анаатылар.
Күүлэй үөрүүлээх арыллыытыгар бэйэлэрин эҕэрдэ тылларын улуус баһылыга Степан Кузьмин, тыа хаһаайыстыбатын управлениетын салайааччыта Ион Кононов, Эмис нэһилиэгин баһылыга Прокопий Бубякин уонна күүлэй күндү ыалдьыта, Николай Егорович олоҕун аргыһа, 92 саастаах Евдокия Пестерева тириэртилэр. Евдокия Егоровна кыттааччыларга анаан бэйэтин чуор куолаһынан ылбаҕай ырыатын бэлэхтээтэ. Дьэ бу кэнниттэн өрөспүүбүлүкэтээҕи Олоҥхо дьиэлэрин ситимигэр киирэр Е.А. Захарова аатынан култуура киинэ күүлэйгэ киирии сиэрин-туомун ыыппыта бэрт кэрэхсэбиллээх да, интэриэһинэй да буолла.
Чахчы да күүлэй кэнники кэмҥэ ыытыллыбатаҕа ыраатта. Эмис нэһилиэгэ бэйэтигэр бу тэрээһини бэрт сэргэхтик ыытта. Онон дьэ билиҥҥи курдук уматык уустук кэмигэр, илиинэн охсуу күрэҕэ тэриллэн, биир күҥҥэ 4 га сир охсуллунна. Ол курдук күүлэйгэ 6 нэһилиэктэн 8 хамаанда кытынна. Тэрийээччилэр хаһан да буоларын курдук икки хамаанданы туруордулар. Кыттыыны Чакыр, Соморсун, Сатаҕай, Амма, Эмис, Абаҕа, Сулҕаччы нэҺилиэктэриттэн биэстии киһилээх хамаандалар кыттыыны ыллылар. Быйылгы Тыа хаһаайыстыбатын сылыгар ыытыллар тэрээһиннэр ирдэбиллэринэн, хайаатар да оскуола оҕото хамаанда иһигэр киирэр. Онон оҕолору үлэҕэ уһуйууга олус үчүгэй саҕалааһын. Хамаандаларга уол оҕолор эбит буоллахтарына, Амма нэһилиэгин хамаандатыгар эрэ соҕотох кыыс баар. Балаһыанньанан хас биирдии хамаанда 0,5 ганы оҕуста. Түмүк ким төһө чааһынан сирин охсон бүтэрбитинэн уонна саамай кылаабынайа хаачыстыбатыгар болҕомто ууруллунна.
Түмүккэ бастакы миэстэни Эмис нэһилиэгин бастакы хамаандата бэриллибит сирин 1 чаас 39 мүнүүтэнэн охсон бүтэрэн ылла уонна улуус баһылыга туруорбут 40 000 солк наҕараадаланна. Хамаанда састаабыгар Николай Егорович кыыһа Матрена Николаевна, күтүөтэ Авдей Данилович, сиэннэрэ Евдокия, Данил уонна Матвей киирбиттэрэ кэрэхсэбиллээх, ураты буолла, «утум салҕанар» диэн өйдөбүлү бигэргэттэ. Иккис миэстэни эмиэ эмистэр ыллылар уонна Тимофеевтар туруорбут убаһаларынан бэлиэтэннилэр. Иккис хамаанда бэриллибит сирин 1 чаас 51 мүн бүтэрдэ. Үһүс миэстэни Амма нэһилиэгин хамаандата ылла уонна нэһилиэк дьаһалтата туруорбут биирдии бэйэлэригэр бириистэри туттулар. Кинилэр сирдэрин 1 чаас 53 мүнүүтэнэн бүтэрэн, бэрт кыранан хааллылар. Кыайыылаах хамаандалар нэһилиэк дьаһалтата, улуус дьаһалтата уонна Николай Егорович чугас дьоннорун, бииргэ алтыспыт, иитэн таһаарбыт ыччаттарын туруорбут бириистэринэн наҕараадаланнылар, ону сэргэ биллэн туран уопсай күрэхтэһиигэ наадалаах очкуолары суруннулар. Маны сэргэ анал бириистэр олохтоннулар. Бары кыттыбыт хамаандалар илии тутуурдаах бардылар.
«Биһиги нэһилиэк тэрээһиннэри талыыга күүлэйи анаан -минээн талбыппыт. Тоҕо диэтэр улууска күүлэй да буолбатаҕа ыраатта. Аны биһиги улууска саамай киэҥ ходуһалардаах нэһилиэк буолабыт. Бу тэрээһиммитин нэһилиэкпитигэр элбэх ыччаты үлэҕэ иитэн таһаарбыт, киһи үтүөтэ, байанайдаах булчута, чулуу киһибит Николай Егорович Захаров сырдык аатыгар анаатыбыт. Онон да күүлэй кини оттоон аҕай ааспыт ходуһатыгар Кутуйаҕа буолла. Бу сиргэ билигин кини күтүөтэ Авдей Данилович Тимофеев дьиэ кэргэнэ оттуур. Онон кинилэр ходуһаларын көҥүллээн, күүлэйгэ бэлэмнээн биэрбиттэригэр махтанабыт. Күрэх түмүгүн таһаарарга ураты болҕомто хаачыстыбаҕа уурулунна. Тоҕо диэтэр Николай Егорович олус ыраастык охсор отчут этэ. Кини үгэһин салҕаан Тимофеевтар эмиэ наһаа ыраастык, хоннохтоохтук оттууллар, ыраас суоллаахтар. Маны тэҥэ сүрүн күрэҕи сэргэ салайааччы барыта бэйэтинэн холобур буолуохтаах диэн баһылыктарга от охсуутун күрэҕин киллэрэн биэрдим. Ону таһынан өссө атын күрэхтэр эмиэ киирдилэр. Бириистэрбит үчүгэйдэр. Манна даҕатан эттэххэ, эмистэр куруутун да бу өртүгэр инники күөҥҥэ сылдьабыт диэххэ наада. Онон дьоммор-сэргэбэр, Николай Егорович аймахтарыгар, дьаһалтабыт исписэлиистэригэр, култуурабыт үлэһиттэригэр махтанабын. Маннык түмсүүлээх буолан, улахан тэрээһиннэри кыайа тутабыт буоллаҕа»,- диэн этэр Эмис нэҺилиэгин баһылыга Прокопий Бубякин.
Күүлэй кэнниттэн, хапсаҕайга, сүүрүүгэ, түргэн охсууга, саха хотуурунан охсууга күрэхтэр ыытыллан дьону сэргэхситтэ. Баһылыктар эмиэ бэриллибит сиргэ ким төһө түргэнник сирин хаачыстыбалаахтык охсон бүтэрэригэр күүстэрин холоннулар. Дьэ бу курдук өр кэмҥэ ыытыллыбатах күүлэй олус сэргэхтик тэриллиннэ.
Эмистэр икки хамаандалара хаардыы хааман, чахчы да элбэх чулуу отчуттардаах нэһилиэк буоларын көрдөрдө. Күн-дьыл да анаабыт курдук буолан, кыттааччылар тэрийээччилэр бэлэмнээбит минньигэс мииннэринэн, кымыстарынан күндүлэнэн, бэркэ астынан, махтанан тарҕастылар.
Сиһилии үлэ бырааһынньыгын туһунан хаһыаппыт бу нэдиэлэтээҕи нүөмэригэр суруйуохпут. Ааҕын, сурутун.
«Амма олоҕо» хаһыат