Cэтинньи 16 күнэ – Аан дойдуга илиинэн оҥоһук күнэ. Бу бэлиэ күн 2010 сылтан ЮНЕСКО быһаарыытынан ылыныллыбыта. Аан Дойдутааҕы илиинэн оҥоһук күнүн тэрийии идиэйэтэ мээнэҕэ үөскээбэтэҕэ. Илиинэн оҥоһуктар мастарыскыайдара былыргыттан билиини-көрүүнү, уопуту атастаһар, ураты айымньылары айар сирдэринэн буолаллара. Иис-уус дьон култуурунай нэһилиэстибэҕэ киллэрсэ сылдьар кылааттарыгар болҕомтону тардар туһугар бу күнү тэрийэргэ быһаарыы ылыныллыбыта. Онон, илии үлэтин суолтатын уонна кини олохпутугар сабыдыалын билиниигэ улахан хардыынан буолбута.
Хайа да нэһилиэккэ биллэр-көстөр уран тарбахтаах дьон баар буолаллара саарбахтаммат. Маны таһынан биллибэккэ-көстүбэккэ, дьиэҕэ олорон иэйиилэрэ киирэн дьарыктанар дьону үксүн киһи билбэккэ хаалар, биирдэ эмэтэ истэн соһуйар-өмүрэр. Ол курдук Алтаммытыгар уран тарбахтаах уус киһинэн биир дойдулаахпыт Пелагея Чиркова буолар.
Пелагея Егоровна сатаабата диэн арааһа суоҕа буолуо. Баайыыттан саҕалаан гиипсэнэн оҥоһук оҥорорго тиийэ холонор бэртээхэй уус тарбахтаах киһи диэтэххэ сыыспаппыт. Бүгүҥҥү күҥҥэ кумааҕыттан өрүллэр оҥоһуктар туһунан сырдатабын. Бу матырыйаал атыыга хамаҕатык баарынан, киһи сүрэҕин сүүйэр бэртээхэй оҥоһук буолан тахсарынан интэриэһиргэттэ. Дьиэни-уоту киэргэтэр, ураты көстүүлүүр миэбэли, иһиттэри, корзиналары уонна да атын оҥоһуктары виноград лозатыттан өрөн оҥоруохха сөбүн бары билэбит.
Ол эрээри, бу лозаны бэрт интэриэһинэй уонна быдан хармааҥҥа охсубат матырыйаалынан – кумааҕынан оҥоруохха сөбүн киһи эрэ барыта билэр буолбатах. Онон, саҥа саҕалыан баҕалаах дьоҥҥо анаан бу интэриэһи тардар дьарык туһунан Пелагея Егоровналыын кэпсэттибит.
«Бу дьарыкпын мин интэриниэт нөҥүө араас видеолартан көрөн үөрэммитим. Киһи элбэхтэ оҥорон, сыыһаларын көннөрөн сайдар. Онон, бэйэм холобурбунан көрөн баҕалаах киһи хайа баҕарар баһылыыр дьарыга диибин. Бастатан туран, матырыйаалларбытын бэлэмниибит. Урут саҥа саҕалыырбар эргэ хаһыаттары туһанарым. Хаһыат сүрүн итэҕэһэ диэн, кырааскаланнаҕына үрдүнэн суруга-бичигэ өтөн тахсара буолар. Ол курдук, билигин мин сөбүлээн А4 форматтаах чараас чиҥнээх кумааҕыны төһө туттарбынан көрөн кууһунан Дьокуускайтан ылларан ыыттарабын. Бу кумааҕы билигин үлэҕэ үксүн туттулар А4 кумааҕыттан лаппа чараас, эрийэргэ, оҥоһук оҥорорго табыгастаах буолар. Кумааҕыттан лозаларбын тимир боробулуоханан эрийэн, түмүгүн килиэйинэн силбэһиннэрэн бэлэмнэтэлиибин. Туһаныллар тимир боробулуохаҕа билисипиэт испиисэтэ бэртээхэйдик барсар. Кырааскалыырга ханнык оҥоһугу оҥороргунан, бэйэҥ хайдах өҥү таларгынан морилка кыраасканан кыра киистэнэн сотоҕун. Куурдуутун эргитэ-урбата сылдьан, быһыытын-таһаатын сүтэрбэтин курдук кэтээн көрөҕүн. Оҥоһуктар түгэхтэрин хортуонтан да, чараас фанераттан да оҥоруохха сөп. Оҥоһуктарбын оҥорорбор эриллибит кумааҕым бүттэҕин ахсын кытыыларын килиэйинэн сыбаан саҥаттан-саҥа трубочкалары кэтэрдэн иһэбин. Тиһэҕинэн лаахтааһын буолар. Сыта суох лааҕынан сотон бөҕөргөтөн биэрэбин. Бу курдук эриллибит кумааҕыттан оҥоһук арааһын оҥоруохха сөп. Мин саамай улахан оҥоһукпунан сурунаал остуола буолар. Табан оҥордоххо бамбугунан, биитэр виноград талаҕыттан оҥоһуллубуттан харахха быраҕыллар уратыта суох буолар», — диэн Пелагея Егоровна бэйэтин уопутуттан үллэһиннэ.
Бу курдук биһиги күннэтэ көрсөр дьоммут бэртээхэй дьарыктаахтарын билэн, талааннаах тарбахтаахтарын көрөн сөҕөбүт-махтайабыт. Бүгүҥҥү ураты күнүнэн иис-уус дьоммутун истиҥник эҕэрдэлиибит, айар талааҥҥыт сылтан-сыл арыллан, хараҕы сылаанньытар оҥоһуктарынан дьону-сэргэни үөрдэ-көтүтэ, сөхтөрө туруҥ диэн алгыыбыт.
Татьяна АТЛАСОВА