Сотору кэминэн, ахсынньы 13 күнүгэр, Амма биир талааннаах айар куттааҕа, режиссер, “Сир симэҕэ” Арассыыйа көрдөрүүлээх ансаамбылын салайааччыта, РФ үөрэҕириитин бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэҕин туйгуна, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо, “Амма киэн туттуута” бэлиэ хаһаайката Марианна Ефимова туруорбут “Саха Күөрэгэйэ” испэктээх Амматааҕы Ф. Потапов аатынан норуот айымньытын сыанатыгар туруоҕа. Манан сиэттэрэн биһиги бу күүтүүлээх, интэриэһинэй айымньы турарынан туруорааччы режиссеру кытта көрүстүбүт.
-Марианна Васильевна, өссө биир саҥа испэктээҕин сүрэхтэнээри, көрөөччүгэ тахсаары турарынан эҕэрдэлиибин. Бу испэктээх Аммабыт улууһа киэн тутта ааттыыр Екатерина Захароваҕа- Саха Күөрэгэйигэр ананар…
—Оннук. Мин бу пьесаны өссө 2020 сыллаахха талааннаах ырыаһыт, Саха Күөрэгэйинэн ааттаммыт Екатерина Захарова төрөөбүтэ 100 сылыгар анаан суруйбутум. Ол эрээри хамсык ыарыы туран, хааччах буолан, кыайан сыанаҕа турбакка хаалбыта. Онтон дьэ быйыл Екатерина Афанасьевна төрөөбүтэ 105 сылын туолуутугар, бу испэктээҕи бэлэмнээн дьоммут-сэргэбит дьүүлүгэр таһаараары бэлэмнэнэ сылдьабыт. Билэргит курдук Екатерина Захарова Амма Эмиһиттэн төрүттээх ырыаһыт. Кини улуу олоҥхоһуттарбыт — Түмэппий Чээбий, Тоҕойук Баһылайы кытары Күннүк Уурастыырап биир дойдулаахтара уонна айдарыылаах балтылара буолар. Хомойуох иһин ыарахан ыарыыттан баара-суоҕа сүүрбэ биэс сааһыгар бу олохтон туораабыта. Ити эрээри кини олох кылгас кэм иһигэр, аҕыс сыл Дьокуускайга музыкальнай-драматическай тыйаатырга таһаарыылаахтык үлэлээн бар дьон тапталын ылбыта. Киниэхэ сахабыт норуота «Саха Күөрэгэйэ» диэн таптал үрдүк аатын иҥэрбитэ. Сахабыт сиригэр «Саха Күөрэгэйэ» диэн ааттаах соҕотох кини буолар, онон биһиги, биир дойдулаахтара киэн туттабыт. Күөрэгэй сырдык аатын үйэтитиигэ бу саҥа ылсыбыт буолбатахпыт. Ол курдук 1990 сыллаахха Күөрэгэй төрөөбүтэ 70 сылын туолуутугар, оччолорго Эмис нэһилиэгин баһылыгынан үлэлии сылдьар Мария Романовна Захарова көҕүлээһининэн Эмис нэһилиэгэр, Саха судаарыстыбаннай музыкальнай тыйаатырыгар бэртээхэй киэһэлэр тэриллэн ыытыллыбыттара. Түгэнинэн туһанан, эҕэрдэбин Мария Романовнаҕа тириэрдэбин. Кини Саха Күөрэгэйэ төрөөбүтэ 75 сылын туолуутугар аан маҥнайгынан ахтыы кинигэтин таһаартарбыта. Кинигэ тахсыытыгар өссө Маргарита Уварова, Алексей Гаврильев, Виктория Григорьева үлэлэспиттэрэ.
— Дьэ кылгастык ааҕааччыларбытыгар быыһы сэгэтэн ылыахха эрэ…
— Бу испэктээх көннөрү испэктээх курдук буолбатах. Дьүрүллээх-үҥкүүлээх испэктээк буолар. Ону дьэ кэлэн ахсынньы 13 күнүгэр кэлэн көрөөрүн уонна сыаналаарын диэн бар дьоммутун ыҥырабыт. “Саха Күөрэгэйэ” дьүрүллээх -үҥкүүлээх испэктээххэ Эмис нэһилиэгин “Эйгэ” тыйаатыр бөлөҕө, “Сардаана”, “Дохсун” ансаамбыллара, Амматтан Анатолий Черемных аатынан Оҕо ускуустубатын оскуолатын учууталлара уонна Матрена Васильева салайааччылаах “Ыра санаа” ансаамбыла, Федот Потапов аатынан Амматааҕы норуот айымньытын дьиэтин “Үрдэл” ансаамбыла уонна бэйэм үлэлиир Амма 1№-дээх оскуолам учууталлара, “Сир симэҕэ” ансаамбылым оҕолоро кыттыыны ыллылар. Научнай консультанынан ускуустуба кандидата, Саха өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ Виктория Григорьева, сүрүн хормейстерынан Матрена Васильева, хормейстердарынан Анна Акимова, Марианна Тараховская, Ирина Ноговицына, концертмейстардарынан Саха өрөспүүбүлүкэтин култууратын үтүөлээх үлэһитэ Василий Неустроев, Валерий Кириллин, Майя Муксунова, Владимир Дедюкин үлэлээтилэр. Саха Күөрэгэйин олоҕун тула элбэх мистическай үһүйээннэр, номохтор бааллар. Билигин даҕаны оннук түгэннэри көрөбүт диэххэ сөп. Холобура, 105 сааһынан испэктээккэ 105 киһи кыттара эмиэ бэйэтэ этиттэриилээх, сэдэх көстүү буолар. Аны Екатерина Захарова- Саха Күөрэгэйэ оруолун эмиэ биир дойдулаахпыт, Саха өрөспүүбүлүкэтин үтүөлээх артыыската, Суорун Омоллоон аатынан Опера уонна балет тыйаатырын сүрүн солиската Екатерина Захарова толорор.
Екатерина Гаврииловна соторутааҕыта Санкт-Петербург куорат Мариинскай тыйаатырыгар Норуоттар икки ардыларынааҕы 10-с Национальнай «Онегин» опера бириэмийэтин улахан күөн күрэһигэр кыттан үрдүк кыайыылаах кэллэ. Ол курдук кини опера «Оскарыгар» тэҥнээх «Фаворит» анал ааты ылан лауреат үрдүк аатын сүктэ. Аан дойдуга аатырбыт улахан ырыаһыттары: Кангиен Шайн Ли, Элен Егиазарян, Хибла Герзмава кыттыылаах Гала-кэнсиэркэ кыттар чиэскэ тигистэ. Маны сэргэ Күөрэгэй оҕо сааһын Василий Босиков аатынан Муусука үрдүкү оскуолатын 3-с кууруһун устудьуоҥката, «Сир симэҕэ» ансаамбылбыт выпускницата Анастасия Черноградская оонньуур.
Онон биһиги инники кэскиллээх, талааннаах кыыспытынан киэн туттабыт. Бу оҕолорбут Күөрэгэй дойдутун – Эмиһи кытта сибээстээхтэринэн, өбүгэлэрин силистэрэ-мутуктара биир суолга тиксэн, Саха Күөрэгэйэ бэйэтинэн кинилэринэн этиттэрэрин курдук ылынабын.
-Дьэ наһаа астык буолсу. Олох күүтэбит. Марианна Васильевна, бу эн режиссер быһыытынан хаһыс да үлэҥ дии?
—Мин бэйэм биир дойдулаахтарым айымньыларын испэктээк киэбигэр киллэрэн дьоҥҥо-сэргэҕэ таһаарар үлэбин уонча сыллааҕыта саҕалаабытым. Ол курдук, Елена Слепцова-Куорсуннаах «Адьырҕа» кэпсээнинэн «Толук» диэн дырааманы; Күннүк Уурастыырап «Былыргы дьыллар быыстарыгар» сэһэнин матыыбынан «Туоллума» диэн дырааманы; Миитэрэй Наумов «Дэриэбинэм барахсан» кинигэтин матыыбынан «Өлөҥнөөх суоната» кэмиэдьийэни; Автономия 100 сылыгар анаан Иннокентий Иванов «Чуумпу Бүлүү: алмаас уонна харах уута» роман-эпопеятынан «Чуумпу Бүлүү» историческай дырааманы; Юрий Борисов «Баһырҕастаах аттаах Баабый Баатыр» олоҥхотунан дьүрүскэннээх-үҥкүүлээх испэктээҕи туруорбутум. Онтон бэйэм ааптарыскай үлэлэрбин ааттаталыыр буоллахха: Амма Муустаах оборуонатын 100 сылыгар «Саһыл Сыһыы» историческай дырааманы, Кыайыы 80 сылыгар анаан биир дойдулаахпыт Григорий Окороков туһунан «Улуу Кыайыы чулуу уола» диэн эмиэ докумуоҥҥа олоҕурбут дырааманы, «Дьоллоох оҕо саас», «Спорт туоната» испэктээктэри туруорбутум. Түгэнинэн туһанан, бэйэбит дьоммут аатын бэйэбит үйэтитиэҕиҥ диэн ыҥырабын. Бу үлэни биһиги ыыппатахпытына атын ким даҕаны оҥоруо суоҕа, барыта бэйэбититтэн тутулуктааҕын умнумуоҕуҥ. Махталбын тиэрдэбин бу улахан бырайыакка кыттыыны ылбыт биир дойдулаахтарбар, идэлээхтэрбэр, сээн диэн сэргии көрүөхтээх истиҥ-иһирэх көрөөччүлэрбитигэр.
-Махтал! Эһиги өссө биир туруорууругут хайаатар да олус интэриэһинэй, ураты буолуо диэн бүк сэрэйэбит уонна күүтэбит.
Амма бары олохтоохторун уонна ыалдьыттарын ахсынньы 13 күнүгэр, Ф. Потапов аатынан норуот айымньытын дьиэтигэр “Саха Күөрэгэйэ” диэн дьүрүскэннээх -үҥкүүлээх испэктээххэ долгуйа күүтэбит.
“Амма олоҕо” хаһыат