Тыа хаhаайыстыбата – тыа сирин олохтоохторун быстыспат эйгэтэ. Амма улууhугар уонна Болугур нэһилиэгэр Тыа хаhаайыстыбатын сылынан тыа хаhаайыстыбатын туруу үлэhиттэрин сырдатар «Үлэ – олох, үлэ — дьол» кинигэ күн сирин көрөн, биһирэмэ ыытыллан элбэх киһи тоҕуоруһан, олус истиҥник көрсүһүү буолла.
Амма улууһун биир бөдөҥ хаһаайыстыбата “Болугур” сопхуос 1982 сыллаахха «Амма» сопхуостан арахсан туспа хаһаайыстыба быһыытынан үлэлээн-хамсаан, бэйэтин историятын сурунан барбыта. 1992 сыллаахха «Болугур» ТОО КХ, онтон 1999 сылтан «Болугур» тыатын хаhаайыстыбатын потребительскай кооператива диэн буолбута. Сүрүн үлэнэн сүөhү, сылгы иитиитэ, сири кытта үлэ: бурдук үүннэриитэ, оҕуруот аhа, от, сенаж бэлэмэ буолар. Бу сыллар тухары улууспут сайдыытыгар сүҥкэн улахан кылааты киллэрэн, биир бастыҥ көрдөрүүну көрдөрөн, тыа сирин олоҕор үлэлээн-хамнаан кэллилэр. Бу сыллары барытын түмэр, үйэтитэр үлэнэн кинигэ буолар. Ол быһыытынан улууспутугар уонна нэһилиэкпитигэр биллэриллибит Тыа хаһаайыстыбатын сылыгар бэртээхэй диэн “Үлэ-олох, үлэ- дьол” диэн кинигэ суруллан, хомуллан, оҥоһуллан таҕыста. Кинигэ тахсыыта куруук кэтэhиилээх, үөрүүлээх. Үлэлээн ааспыт аҕа саастаах үлэhиттэрбит, билигин үлэлии сылдьар үлэhиттэрбитин үйэтитэн кинигэҕэ суруллан хааларбыттара кэлэр кэнчээри ыччакка улахан холобур буолар. 2010 сыллаахха бэрэссэдээтэлинэн үлэлии сылдьыбыт Яков Юдович Барабанов көҕүлээhининэн ахтыылары хомуйуу саҕаламмыта.
Кинигэҕэ Болугурбут тыа хаhаайыстыбатын сайдыытыгар араас кэмнэргэ үлэлээн ааспыт аҕа саастаах кырдьаҕастарбыт, билигин үлэлии сылдьар үлэhиттэр истиҥ — иһирэх ахтыылара киирдилэр. Барыта 200-тэн тахса ахтыы хомуллунна. Бу улахан үлэ буолар. Кинигэ 19 түhүмэҕинэн турар, 382 сирэйдээх улууспут “Амма олоҕо” хаһыатыгар таҥылынна. Ол курдук СӨ бэчээтин туйгуна Максим Харитонов таҥна, корректуратын биир дойдулаахпыт, СӨ бэчээтин туйгуна, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо Светлана Федорова оҥордо. Уопсайа 120 тирааhынан Дьокуускай куоракка 1№-дээх Ю.А. Гагарин аатынан типографияҕа халыҥ тастаах бэчээттэнэн таҕыста. Бу үтүөкэн кинигэни биир санаанан салайтаран, үлэлээн -хамнаан оҥорон таhаартардылар Зоя Окорокова, Алена Платонова , Сардана Макарова.
Биһирэмҥэ “Болугур нэһилиэгэ” тыа түөлбэтин баһылыгын солбуйааччы Маргарита Викитярова, “Болугур” ТХПК бэрэссэдээтэлэ Михаил Ксенофонтов, нэhилиэк ытык кырдьаҕаһа, Болугур нэhилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Валерий Николаевич Софронов, тыа хаһаайыстыбатын производственнай кооперативын профсоюһун бэрэссэдээтэлэ Сардана Макарова, “Болугур” ТХПК-ын уһун сылларга салайбыт, СӨ тыатын хаһаайыстыбатын үтүөлээх үлэһитэ Яков Барабанов, Амма улууһун уонна Болугур нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Ньургун Гольдеров, Болугур нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо Елена Никифорова истиҥ эҕэрдэлэрин тириэртилэр. Бу күн элбэх наҕараада туттарылынна, истиҥ тыллар этилиннилэр.
Евдокия ПЛАТОНОВА