Болугур нэһилиэгэр, Чурапчы улууһун Төлөй нэһилиэгин Дириҥ бөһүөлэгиттэн дэлэгээсиийэ кэлэн Туос ураһа тутуутун билистэ, уопут атастаһан, кэпсэтэн барда. Икки улуус нэһилиэктэрэ көрсүһэн бэйэ бэйэлэригэр туһалаах сүбэлэри ыллылар.
Дэлэгээссийэни Төлөй нэһилиэгин баһылыга Игорь Николаев салайан аҕалбыт. Кинини кытта А.С. Бродников аатынан “Аартык” норуот айымньытын дьиэтин дириэктэрэ Максим Смирников, ону сэргэ нэһилиэктэрин тутаах үлэһиттэрэ бааллар.
Уопсайа 9 буолан кэлэн бардылар. Ыалдьыттарбыт Төлөй нэһилиэгэр 17-с үйэтинээҕи Моҕол ураһа моһуона баарын, ону Борис Федорович Неустроев – Мандар Уус чинчийэн үөрэппитин кэпсээтилэр.
Кинилэр кэлбит сүрүн сыалларынан, нэһилиэктэригэр Туос ураһа тутуута былааннанарын, онон үлэни хайдах саҕалыылларын туһунан билсии буоларын эттилэр. Икки улуус көрсүһүүтүгэр Болугур нэһилиэгин «Арчылаана» эбэлэр түмсүүлэрэ (сал. У.И. Иванова), ону тэҥэ нэһилиэкпит сүрүн тэрилтэлэрэ кыттыыны ыллылар. Туос ураһаны сиһилии көрөн, сэргээн, түмүккэ “төгүрүк остуол” тэрилиннэ. Кэпсэтиини М.А. Ноговицын аатынан култуура киинин дириэктэрэ Ульяна Кузьмина, уус — уран салайааччы Евдокия Платонова иилээн-саҕалаан ыыттылар. Бэрт ирэ — хоро кэпсэтии таҕыста.
Төлөй нэһилиэгэ «Туойдьут Төлөйдөр» диэн бырайыактаахтар эбит, онно үлэлэһэр маастардаахтар. Болугур нэһилиэгэр туойтан оҥоһуллубут ыраастыыр иһити уонна култуура киинигэр нэһилиэктэрин туһунан кинигэ бэлэхтээтилэр. Онтон биһиги бэйэбит өртүбүттэн эмиэ туой оҥоһуктары оҥорор, СӨ норуотун маастара Степан Устинов ыраастыыр иһитин уонна Кулун Атах култууратын сырдатар кинигэни, Кулун Атах иһиттэрин бэлэхтээн инники үлэлэригэр, сыаллара ситиһэригэр баҕара хааллыбыт.
Бу курдук Туос ураһабыт өрөспүүбүлүкэҕэ сэҥээрини ылан, күннэтэ кэриэтэ ыалдьыттары көрсөбүт. Бу алтынньы ыйынан «Туос ураһа» көрүүтэ түмүктэнэр, аны саас, сайын арыллыар диэри дэспэтэ сабылларын туһунан этэбит.
Евдокия ПЛАТОНОВА