Аммаҕа, өрөспүүбүлүкэҕэ биллэр иистэнньэҥ, дизайнер Евдокия Давыдова 2020 сыл саҥатыгар айар быыстапкатын биир дойдулаахтарыгар билиһиннэрээри сүүрэн-көтөн сүпсүлгэн үрдүгэр сылдьыбыта. Хомойуох иһин, ол былаана туолаахтаабатаҕа. Олус талааннаах, кэрэни айар биир дойдулаахпытын ыарахан ыарыы орто дойду олоҕуттан олус эрдэ күрэппитэ. Евдокия Даниловна сиппэтэх ол ыра санаатын чугас дьоно, оҕолоро, дьүөгэлэрэ биир санаанан ыпсаран, «Кэрэ эйгэ быстыспат ситимэ» тэрээһини бар дьоҥҥо бэлэхтээтилэр.
Амма биир иннигэр уктар модельерын, иистэньэҥин, СӨ уус-уран оҥоһуктарын маастарын аатын үйэтитэр сырдык санааны Амма нэһилиэгин дьахталларын Сэбиэтэ (бэрэссэдээтэл Надежда Кузьмина) иитиэхтээн илдьэ сылдьан, бүөбэйдээн таһаардылар. Өйдөбүнньүк тэрээһин Евдокия Даниловна бэйэтэ, ийэтэ, маастар үөрэнээччилэрэ тикпит оҥоһуктарын быыстапкатынан элбэх киһиэхэ өйдөнөн хаалла. Аҥардас «Кыыс Амма», «Сэлиэһинэй», Тымныы оҕонньор, Хаарчаана көстүүмнэрэ даҕаны сөхтөрөлөр: хас эмитэ тыһыынчанан оҕуруону, оһуору илиинэн анньан оҥоһуллубут таҥастар хатыламмат көстүүлэрин, оҥоһуулара уустуктарын «Кэрэ умсулҕаныгар» кэлбит дьон бука бары илиилэринэн тутан-хабан, сөҕөн-махтайан барбыт буолуохтаахтар. Манна Амма улууһун хатыламмат айылҕата, туспа оһуора-мандара, ол аата кини ураты култуурата барыта тиһиллибит. Евдокия Даниловна, урут бэйэтэ кэпсииринэн, сорох айымньыларын үстүү сылга тиийэ, хас биирдии ымпыгын-чымпыгын толкуйдаан таһаарара эбитэ үһү.
-Дуунньуска иискэ талааннааҕа, олох кыратыттан биллэрэ. Сыахайдарга эҥин араас таҥастары оҥоро-оҥоро миэхэ кэлэн: «Хайдах таҥыннарыан этэй, хайдах таҥаһы талыан этэй?»диэн эккирэтэ сылдьан хаайар буолара. Эбэтэр «Сыбаайбаҕар хайдах былааччыйаны тиктэриэҥ этэй?» диэн соһута сылдьыбыта биир кэмҥэ. Наһаа хаайарын иһин ыксаан: «Ээ суох, сыбаайбалаабаппын»,- диэбиппэр кыыһым: «Эс, хайдах буоллун? Сыбаайбалыыгын буоллаҕа дии. Таҥаһыҥ хайдах буоларын быһыытын-таһаатын толкуйдуохха» дии-дии олох арахсыбакка ууга-уокка түһэрээччи. Аны библиотекарь буолуом диэн эмиэ баҕарар этэ. Дьиэбитигэр баар кинигэлэри, сурунааллары барытын нүөмэрдээн, тэтэрээтигэр сурунан иһэрэ. Аҕабыт биири эмитэ ааҕа ыллаҕына тута сүүрэн кэлэн, бэлиэтэнэн, илии баттатара,- диэн Евдокия бииргэ төрөөбүт эдьиийэ Людмила Давыдова оҕо саастарыттан кэрчик кэмнэри санаан ылар.
Бу ахтыы «Оҕо инники дьылҕатын оонньоон биттэнэр» дииллэрин өссө төгүл итэҕэтэр. Евдокия Даниловна ити баҕа санаатын Намнааҕы педагогическай училищеҕа киирэн иис алыбар уһуйуллан, алмаас таас чочуллан тахсарыныы араас дьүһүнүнэн күлүмнээн тахсыбыта. Онтон 9 сыл устата оскуолаҕа учууталлаан, кэлин урбаанньыт быһыытынан бэйэ дьыалатын арыйан иис, уран оҥоһук киэҥ байҕалыгар умсубута. Икки этээстээх ателье туттан, үлэһиттэри ылан, төһөлөөх элбэх ураты быһыылаах-таһаалаах таҥас айыллан тахсыбытын ааҕан сиппэккин. Олортон сорох үлэлэрин бу быыстапкаҕа кэлбит дьон көрөр кыахтаннылар. Билигин өйдүүрбүнэн, Евдокия Даниловнаҕа таҥас сакаастыыр олус уустук этэ, уочаракка хабыстаххына улахан махтал, киниэхэ уочарат икки-үс ый инниттэн буолара. Хаһан эрэ хаһыаппытыгар кинини кытта интервьюм тахсыбыта, онно ательебар оннооҕор хонон турабын, уубар-хаарбар киирдэхпинэ барытын умнабын, иискэ бүүс-бүтүннүү ылларабын диэбиттээх. Ордук сахалыы таҥаһы элбэҕи тикпитин бэлиэтии көрдүм. Барыта хатыламмат быһыылаахтар, уратылар, олус элбэх киэргэллээхтэр. Оскуола, эбии үөрэхтээһин тэрилтэлэрин ансаамыбыллара билиҥҥэ диэри кини тикпит таҥастарын кэтэллэр дии. Хаачыстыбатын оҕоккото сыттаҕа. Ол көстүүмнэри «Кэрэ эйгэ быстыспат ситимэ» дьоро киэһэҕэ Наталия Шишигина, Анна Матвеева, Анастасия Черноградская, Людмила Давыдова, Степанида Пестерева — Антонова, «Сир симэҕэ», «Амма чэчирэ», «Махтал», «Саһарҕа», «Дьүрүһүй», «Ыра санаа» ансаамбыллар кыттааччылара кэтэн тахсан ырыа, үҥкүү хатыламмат киэһэтин бар дьоҥҥо бэлэхтээтилэр. Оттон үөрэнээччилэрэ Дарья Олесова, Екатерина Тарабукина, Дайаана Антонова, Виктория Бродникова тикпит таҥастара үрдүк сценаҕа тахсаннар ахтыы киэһэтин силигин ситэрэн айар талба талааны учууталлара кинилэргэ эмиэ иҥэрбит, билиитин-көрүүтүн бэрсибит эбит диэн итэҕэттилэр.
Уус-уран оҥоһук маастарын сырдык кэриэһигэр анаммыт тэрээһин биир сонун, кэскиллээх түһүмэҕинэн «Хаарчаана» күрэх буолла. Манна оскуола үөрэнээччилэрэ салайааччыларын кытары Тымныы оҕонньор сиэнигэр таҥас тигиигэ күрэхтэстилэр. Амма, Бөтүҥ, Сулҕаччы оскуолаларыттан 6 кыыс талааннарын, тигиигэ таһымнарын көрдөрдүлэр. Күн устата кинилэр кырачаан, нарын тарбахтарын анныттан биир хатыламмат, кыраһыабай оҥоһуктар тахсан истилэр. Мин көрдөхпүнэ, кыайыылааҕы быһаарар даҕаны уустук. Ол да буоллар, дьүүллүүр сүбэ быһаарыытынан Сулҕаччыттан иккис кылаас үөрэнээччитэ Айсена Сазонова салайааччытынаан Дария Христофоровалыын үлэлэрэ бастыҥынан ааттанна. «Олус уустук, ымпыга-чымпыга элбэх илии үлэтэ оҥоһуллубут. Саамай биһирээбиппит, Евдокия Даниловна бэйэтэ сөбүлээн туттар люневильскай быысапканы киллэрбиттэр»,- диэн норуот маастара, Евдокия Даниловна дьүөгэтэ Ульяна Михайлова — Маай кыыһа быһааран биэрдэ. Бу күрэҕи Людмила Даниловна сылын аайы ыытыахха сөп диэн, олус астыммытын эттэ. «Саҥа талааннары таба көрөн таһаарарга, уус-уран оҥоһуктары оҥорууну сайыннарарга үчүгэй күрэх буолуо этэ. Иискэ, моделированиеҕа диэн уларыта сылдьан ыыттахха тоҕо табыллыа суоҕай, Евдокия Даниловна аата үйэлэргэ умнуллуо суоҕа этэ»,- диэн этии киллэрдэ.
Талаан араас өрүттээҕин итэҕэтэн тэрээһин иитинэн араас маастар-кылаастар, илиинэн оҥоһуктар атыылара тэриллэн элбэх көрөөччүнү, атыылаһааччыны түмтэ. Аммалар кумааҕыттан, оҕуруоттан хаар, таҥас тигэргэ киэп, харыйа киэргэлэ оҥорон, таҥаһы конструкциялыырга сүбэ-ама ылан хааллылар.
Ити курдук Ф. Потапов аатынан норуот айымньытын дьиэтин үлэһиттэрин быһаччы кыттыыларынан, спонсордар улахан көмөлөрүнэн ыытыллыбыт тэрээһин биир күн устата айылҕаттан кэлбит талба талаан диэн хайдах буоларын толору итэҕэттэ. Кэлбит дьон бука бары кэрэ эйгэ быстыспат ситимигэр кыттыһан, таҥара табатын курдук кэрэ мөссүөннээх Евдокия Давыдова аатыгар сүгүрүйэн, тэрээһинтэн толору дуоһуйууну ылан тарҕаспыттара буолуо диэн итэҕэйэбит.
«Амма олоҕо» хаһыат.