Амматааҕы Ф. Потапов аатынан норуот айымньытын дьиэтигэр үйэлээх ырыаҕа олоҕун анаабыт сыана бэтэрээнэ, ССРС култууратын туйгуна, Амма улууһун, Болугур нэһилиэгин Бочуоттаах олохтооҕо Майрод Александрович Ноговицын төрөөбүтэ 85 сылыгар анаммыт илин эҥэр улуустарын ортолоругар хор күрэҕэ үрдүк таһымҥа буолан ааста. Күн устата сарсыардаттан кулууп дьиэтэ ырыанан-тойугунан туолла, дьүүллүүр сүбэ бастыҥнары быһаарда, онтон киэһэтин кыайыылаахтар кэнсиэрдэрэ мустубут дьону ырыа алыптаах тыыныгар куустарда. Бу күн “Ноговицын Майрод Александрович. Yйэлээх ырыаҕа холоонноох олох» кинигэ биhирэмэ ыытыллан талааннаах киһи туһунан истиҥ кэпсэтии буолла.
Олоҕун ырыаҕа анаабыт, улуус култууратын сайдыытыгар кэмэ суох кылаатын киллэрбит Майрод Александрович Ноговицын туһунан кэпсиир кинигэ биһирэмэ Болугур нэһилиэгэр 40-тан тахса сыл устата ыллыыр-айар хор бэтэрээннэрэ “Тыыннаахтар умнубат сыллара”, “Цвети наш край” диэн ырыалары толорууларынан арыллан, ол тыыныгар иһирэхтик ааста. Кинигэни Майрод Александрович чугас дьонноро Ульяна Михайлова, Дьулустаан Ноговицын, Екатерина Спиридонова хомуйан-бичийэн “Амма чулуу дьон” сериянан таһаартардылар. Бу буоллаҕа оҕо, сиэн аҕаҕа, эһэҕэ таптала, ытык иэһэ.
Кинигэ күн сирин көрбүтүн бэлиэтин, аалай лиэнтэни Амма улууһун баһылыга Степан Кузьмин, Болугур нэһилиэгин баһылыга Андрей Петров, В.М. Новиков аатынан кииннэммит бибилэтиэкэ дириэктэрэ Прокопий Прокопьев, Майрод Александрович олоҕун аргыһа, тапталлаах кэргэнэ Клавдия Ноговицына уонна хомуйан оҥорбут Ульяна Михайлова быһа кырыйдылар.
Кинигэ барыта 150 экземплярынан “Дани-Алмас” ХЭТ таҥыллан, бэчээттэнэн таҕыста. Сэттэ түһүмэхтээх кинигэҕэ Майрод Александрович туһунан уус уран самодеятельность кыттыылаахтарын, сыана бэтэрээннэрин, доҕотторун, үөлээннээхтэрин, дьиэ кэргэнин, аймахтарын ахтыылара, өрөспүүбүлүкэ уонна улуус хаһыаттарыгар бэчээттэммит матырыйааллар, хорга анаан оҥорбут ырыалара киирдилэр. Кинигэ нэһилиэк бары бибилэтиэкэлэригэр бэриллэн, үгүс дьон улууспут биир тарбахха баттанар ураты талааннаах киһитин туһунан элбэҕи билиэххит, кинигэ олоҕун суолунан улууска култуура сайдыытын историятын да билсиһиэххит.
Баянын олоҕун аргыһа оҥостон, ырыа кутун иҥэриммит Майрод Ноговицын төрөөбүтэ 85 сылыгар анаан илин эҥэр хордарын күрэҕэ ыытыллан кыайыылаахтары быһаарда. Бу тэрээһиҥҥэ күндү ыалдьыттарынан Майрод Александрович бииргэ төрөөбүт балта, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Светлана Александровна уонна күтүөтэ, композитор Егор Ильич Неустроевтар буоллулар. Дьүүллүүр сүбэ бэрэссэдээтэлинэн Бүтүн Арассыыйатааҕы хоровой уопсастыба Саха сиринээҕи филиалын бэрэссэдээтэлэ, Арассыыйа композитордарын сойууһун чилиэнэ, СӨ ускуустубатын үтүөлээх диэйэтэлэ, искусствоведение кандидата Татьяна Павлова – Борисова үлэлээтэ. Чилиэннэринэн искусствоведения кандидата, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, Арассыыйа композитордарын сойууһун чилиэнэ, Ил Дархан быйылгы “Үлэ киһитэ” бириэмийэтин туһааннааҕа, Виктория Григорьева, СӨ ускуустубатын үтүөлээх деятелэ, композитор, Арассыыйа композтитордарын сойууһун чилиэнэ, Амма улууһун бочуоттаах олохтооҕо Егор Неустроев- Тулуйхан үлэлээтилэр, хас биирдии кэлэктииби кыраҕытык сыаналаатылар. Дьэ түмүк хайдах буолла? Ол курдук күрэх түмүгүнэн дипломаннар, лауреаттар уонна муҥутуур кыайыылаах быһаарылынна. Хордар күрэхтэригэр барыта 18 кэлэктиип, илин эҥэр сытар улуустартан кытынна.
Анал ааттары кытта билсиэҕин. “Хоровой искусствоҕа бэриниитин иһин” -Сэргэ Бэстэн “Өрөгөй” хор кэлэктиибэ (сал. Мария Удина), Мээндигиттэн “Эрэл” хоровой кэлэктиип (сал. Айталина Кириллина), Эмис нэһилиэгин холблоһуктаах хора (сал. Ирина Ноговицына), Ытык Күөлтэн аҕа көлүөнэ хорун кэлэктиибэ (сал. Карл Христофоров, дирижер Сардана Сивцева), Соморсун нэһилиэгин хора (сал. Айаал Белолюбскай), “Бастыҥ аккомпаниатор” – Чурапчы улууһун Хоптоҥо нэһилиэгиттэн “Күбэ” хоровой кэлэктиип (сал. Валерий Корякин, хормейстер Фекла Попова, концертмейстер Николай Кириллин), “Бастыҥ аранжировка” – Алтантан Валерий Ноев аатынан “Иэйии” култуура киинин хора (сал. Анна Лобанова), “Сэбиэскэй композитор ырыатын бастыҥ толоруу” – Мэҥэ Хаҥалас улууһун Аллараа Бэстээх “Мэнэбил” хорун кэлэктиибэ (сал. Георгий Попов, Анастасия Павлова), Сатаҕай нэһилиэгин хора (сал. Исидор Варфоломеев), “Бастыҥ салайааччы” – Н.Н. Васильева аатынан Майатааҕы норуодунай хор (сал. Саргылана Ефимова). Маны тэҥэ Дьокуускайдааҕы хоровой уопсастыба анал бирииһэ Чурапчы улууһун Хоптоҥо нэһилиэгин “Күбэйэ” хор кэлэктиибигэр туттарылынна. Уопсастыба анаабыт “Самодеятельнай кэлэктиииптэр ортолоругар бастыҥ салайааччы” диэн анал бирииһин СӨ култууратын туйгуна, Аллараа Бэстээх хорун салайааччыта Георгий Попов ылла. “Хоровой искусство үгэстэригэр бэриниитин уонна илдьэ сылдьарын иһин” диэн дьүүллүүр сүбэ анал бирииһэ Тааттатан Ытык Күөл аҕа көлүөнэтин хорун кэлэктиибигэр ананна.
Самодеятельнай кэлэктииптэр ортолоругар күрэх дипломаннарынан буоллулар: 3 степеннээх дипломанынан Амма нэһилиэгин “Үрдэл” дьахтар хора (сал. Анна Акимова), 2 степеннээх дипломанынан Амма нэһилиэгин эр дьонун хора (сал. Александр Ушницкай, концертмейстер Василий Неустроев) уонна 1 степеннээх дипломанынан Болугур нэһилиэгин хора (сал. Нарыйаана Константинова, концертмейстер Светлана Неустроева). Лауреаттарынан ааттаннылар: 3 степеннээх лауреатынан Амма нэһилиэгин үөрэх тэрилтэлэрин үлэһиттэрин хора (сал. Матрена Васильева, концертмейстер Василий Неустроев), 2 степеннээх лауреатынан Алтаннааҕы Валерий Ноев аатынан “Иэйии” култуура киинин хора (Анна Лобанова), 1 степеннээх лауреатынан Аллараа Бэстээх бөһүөлэгин хора (салайааччы уонна концертмейстер Георгий Попов, Анастасия Павлова).
Норуодунай кэлэктииптэр ортолоругар 3 степенннээх лауреатынан Ф.Ф.Гоголев аатынан Чыаппаратааҕы эр дьон хора (сал. Елена Юмшанова, концертмейстер Руслан Гоголев), 1 степеннээх лауреатынан Уус Алдан улууһун С.Г. Васильев аатынан Найахытааҕы норуодунай хор (Айталы Новоприезжая) буоллулар.
Дьэ онтон күрэх муҥутуур кыайыылааҕынан Н.Н. Васильева аатынан Майатааҕы норуодунай хор буолла уонна Амма улууһун култуураҕа уонна норуот айымньытыгар салалтатын (нач. И.Ф. Иванов) олохтообут 85000 солкуобайдаах сертификатынан наҕараадаланна. Кэлэктиип салайааччыта Саргылана Ефимова, концертмейстера СӨ култууратын туйгуна, СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ Светлана Маркова.
“Бу күрэххэ биһиги улуустан 8 нэһилиэктэн хоровой кэлэктииптэр кыттыыны ыллылар. Ол курдук хор искусствотыгар бэриниилээх Майрод Александрович Ноговицын үгэстэрэ кэһиллибэккэ Мээндигиттэн, Алтантан, Эмистэн, Сэргэ Бэстэн, Болугуртан, Соморсунтан уонна Амматтан, уопсайа 10 кэлэктиип баар. Хор эдэр салайааччыларын бу нэһилиэк дьоно үчүгэйдик өйөөбүт. Онон билигин кылаабынай бу баар кэлэктииби хаалларан, өссө үчүгэйдик чочуйан, түөрт куоласка арааран, үчүгэй репертуар булан, толорор ырыаларыг сценическэй уобарас толкуйданан үлэ бардаҕына ситиһии хайаатар да баар буолуо. Болугурдар Светлана уонна Егор Неустроевтар кыыстарын Светлананы ыҥыран бэлэмнэммиттэрин көрөн үөрдүм. Хор кылгас кэм иһигэр киһи өйдөөн хаалар гына үчүгэй нүөмэри көрдөрдө. Мин саныахпар кэлэктиип Егор Неустроев “Олоҥхо ыһыаҕа” ырыатыгар Устин Нохсоороп куолаһын киллэрэн биэрэн, күрэх саамай интэриэһинэй толоруута буолла. Светлана Егоровна бэйэтэ иэйэн-куойан туран дирижердаабыта кэнсиэргэ да кэлбиттэри, ордук чуолаан хор кэлэктиибин бэйэтин сэҥээрдибэт буолуон табыллыбат. Уопсайынан олус үчүгэй күрэх буолла. Бу маннык күрэхтэр элбэхтэ ыытыллан улууспутугар хорунан ыллааһын өссө сайдыа. Бары кыттыбыт кэлэктииптэргэ өссө үрдүк ситиһиилэри, саҥа чыпчааллары баҕарабын. Дьиҥнээх ырыа бырааһынньыга буолла”, — диэн СӨ култууратын үтүөлээх үлэһитэ, искусствоведение кандидата Виктория Григорьева улууспут кэлэктииптэрин кыттыытын туһунан санаатын үллэһиннэ.
«Амма олоҕо» хаһыат