Бэҕэһээ Амма улууһугар бэлиэ түгэн тосхойдо. Өр күүтүүлээх поликлиника тутуллан үлэҕэ киирдэ. Аммалар үөрүүлэрин өрөспүүбүлүкэ баһылыга Айсен Николаев үллэһиннэ уонна улуус ааҕааччыларыгар анаан “Амма олоҕо” хаһыат боппуруостарыгар эппиэттээн санаатын үллэһиннэ.
—Мин Амма улууһугар доруобуйа харыстабылын эбийиэгэ арыллан, онно сылдьан олус үөрдүм. Олус кыраһыабай, аныгы ирдэбилгэ барытыгар эппиэттиир, туспа дизайнаах эбийиэк киирбит. 2800 -тэн тахса кв миэтэрэ иэннээх, дьон кэлэн көрдөрүнэригэр, доруобуйатын чинчийэригэр анаан барыта улахан эбийиэк оҥоһуллубут. Бу олоххо киирэригэр, поликлиника аанын нэһилиэнньэҕэ анаан тэлэччи аһарыгар бары балыыһа үлэһиттэрэ, тутааччылар үчүгэйдик үлэлээбиттэр. Кылаабынай быраас Михаил Архипович Архипов өрөспүүбүлүкэ доруобуйаҕа харыстабылын министиэристибэтин кытта медицинскэй техникалары ылыыга биир ситимнээхтик үлэлээбитэ көстөр. Ол түмүгэр Арассыыйа бэйэтэ оҥорор бастыҥ оборудованиелара кэлэн турбуттар. Онтон киһи үөрэр. Саамай кылаабынайа дьон доруобуйатын көрүүгэ туһалаах аппараттар. Тиис да оҥоһуутугар, харах да өртүгэр буоллун, УЗИ, эндоскопия аппараттара, дьахтар доруобуйатын чинчийигэ наадалаах аппараттар эмиэ барыта бааллар. Бүтүн түөрт рентген аппарат туруоруллубут. Ол иһин бу эбийиэк киириитэ сабыдыала биир-икки эрэ сылга буолбакка, уонунан сылларга барыа. Билигин да биһиги дойдубут Бэрэсидьиэнэ Владимир Путин, “Биир ньыгыл Арассыыйа” баартыйа бырайыактара олоххо киирэннэр дьон доруобуйатын харыстабылыгар, ордук чуолаан биһиги өрөспүүбүлүкэбитигэр улахан хардыыларын оҥордо, — диэн Айсен Сергеевич саҥа аһыллыбыт поликлиника инникитин Амма улууһугар доруобуйа харыстабылын сайдыытыгар туох олугу ууруон туһунан ыйытыыга эппиэттээтэ.
Амма улууһа тыа хаһаайыстыбатын улууһа буолар. Ааспыт сылтан олохтоох бэйэни салайыныы сокуонугар уларыйыылар киирэн, тыа хаһаайыстыбатын боломуочуйалара муниципалитеттарга бэриллибиттэрэ. Маннык быһаарыыны туох түмүктэри биэрбитин туһунан эмиэ ыйыттыбыт.
— Тыа хаһаайыстыбатын боломуочуйаларын улуустарга саамай кэмигэр биэрдибит дии саныыбын. Эрдэ биэрбит буоллар, баҕар маннык ситиһиилэр тахсыа суоҕа этилэр. Тоҕо диэтэр улуустар, дьоммут-сэргэбит да бэлэмэ суохтара. Билигин олохтоох бэйэни салайыныы атаҕар туран, баһылыктар тыа хаһаайыстыбатынан дьарыктанар кыахтарын үчүгэйдик өйдөөннөр этиилэрин киллэрбиттэрин кэннэ, сокуону уларытаммыт боломуочуйалары кинлэргэ биэрдибит, ханнык хайысханан сайдар кыахтаахтарын ааспыт сылга үчүгэйдик үөрэппиппит. Дьэ онно 2025 сыл түмүгүнэн тугу көрөбүт? Биһиги тыа хаһаайыстыбатын бары салаатынан иннибит диэки баран иһэбит. Урут төттөрү түһүү баар эбит буоллаҕына, билигин оҥорон таһаарыыбыт кээмэйинэн хааллылар, бурдук өртүгэр ыллахха, былааммытын аһары бардыбыт. Үүппүт соҕотуопката 5 бырыһыан улаатта, 63000 тонна курдук үүт. Өйдүүргүт буолуо, 2024 сыллаахха олохтоох бородууксуйа маҕаһыыннарга суох буолла диэн дьон аймаммыта. Быйыл оннук хартыына суох. Бородууксуйа баар. Ол аата биһиги оҥорон таһаарыыбыт элбээтэ.
Аммалары эрэ буолбакка, бука өрөспүүбүлүкэ бары да олохтоохторо Аммабыт суолун асфаллааһын Ил Дархан туруорбут сорудаҕынан салгыы тутулларын, этиллибит 2028 сылга түмүктэнэрин долгуйа күүтэллэр. Онон бу боппуруоһу эмиэ тумнубатыбыт.
—“Амма” айан суолун устата 140 км. Онно быһа быраҕан эттэххэ, 15 млрд солкуобай харчы наада. Онтон билигин харчыбыт 10 млрд баар. Өссө 4,5 млрд солкуобайы кэлэр сылларга булуохпутун наада. Ол гынан баран тутуохпут диэн эрэллээхпит. Бу биир сылынан бүппэт үлэ буоллаҕа дии. Мин билэрбинэн быйыл Эмистэн суол тутуллубута дии Амма диэки, ол суол быйыл хайаан да ситиэхтээх. Тоҕо диэтэххинэ, бэрэбиэркэ кэмигэр итэҕэстэр бааллар этэ. Ону бэдэрээччит суох гыныахтаах. Быйыл 66 км суолга бырайыактыыр-сметнай докумуона оҥоһуллан, судаарыстыбаннай экспертизаны ааһыахтаах. Бу боростуойа суох үлэ. Онон быйыл бүтүөҕэ. Тутуу өртүгэр этэр буоллахха, быйыл Майа-Чүүйэ икки ардыгар асфаллааһын барыахтаах.
Бу курдук Ил Дархан Айсен Николаевы кытта өссө хас да суол боппуруос тула кэпсэттибит. Өрөспүүбүлүкэбит баһылыгын күн сирин көрбүт күнүгэр атах тэпсэн олорон кэпсэтии, хаһыаппыт үлэтигэр биир бэлиэ түгэн буолар. Ыйытыыларга сиһилии эппиэттэри хаһыаппыт кэлэр нэдиэлэтээҕи нүөмэригэр ааҕаарын. Улуускут хаһыатын сурутун, ааҕын.
“Амма олоҕо” хаһыат
Хаартыска: Андрей Сорокин, СИА