Соморсун күөрэгэйэ – Тамара Григорьева, Улуу Кыайыы 80 сылын кытта, тэҥҥэ бэлиэтиир үбүлүөйдээх сааһын алгыстаах ырыа түһүлгэтинэн бэлиэтээн бар дьонун үөртэ, ылбаҕай ырыа дьоро киэһэтин бэлэхтээтэ.
Соморсун нэһилиэгин ытык мааны киһитэ Тамара Егоровна Григорьева, Алексеевскай, билиҥҥитэ Таатта улууһун Мас Аппа сиригэр-уотугар Егор Николаевич, Аграфена Алексеевна Михайловтар дьиэ кэргэттэригэр бэһис оҕонон күн сирин көрбүтэ, кыра оҕо сааһыттан ырыаны аргыс оҥостон дьоллоох оҕо сааһа ааспыта. 1967 сыллаахха олоҕун аргыһа Валерий Егорович Григорьевы көрсөн, ыал буолан Соморсун сиригэр олохсуйан, икки уол оҕоҕо күн сирин көрдөрөн, улаатыннаран, билигин элбэх сиэн, хос сиэн тапталаах эбэтэ. Григорьевтар дьиэ кэргэн, ыал быһыытынан бэйэ бэйэҕэ истин тапталларынан, бэриниилээх сыһыаннарынан, кэрэ кэпсээн, холобур буолар нэһилиэк биир сис ыала. Кэргэнэ Валерий Егорович күндү доҕорун — Тамаратын кэрэ куолаһын, истин тапталын элбэх хоһооҥҥо хоһуйбута:
«...Сандаарар сааскылыы,
Эн куруук эдэргин,
Күөрэгэй кэриэтэ,
Ырыаһыт чыычааххын.
Эн кэрэ куолаһын
Эйээрэн иһиллэр,
Ол аайы мин дууһам
Үөрүүнэн кутуллар...»
Валерий Егорович бэйэтэ холкуоска, совхозка биригэдьииринэн уонна да атын элбэх салайар, ыарахан үлэргэ үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Пенсияҕа тахсан баран, эмискэ ыарахан ыарыыга ылларан, 10-ча сыл суорҕан-тэллэх киһитэ буолан сыппыта. Ону тапталлаах кэргэнэ Тамара, соҕотоҕун көрөн, ыарыылаан, үйэтин уһатан, сымнаҕастык бу дойдуттан аатаарбыта да, кинилэр тапталларын бэриниитин туоһулуур. Олоҕун тухары бастаан нэһилиэк маҕаһыыныгар атыыһытынан, онтон салгыы балыыһаҕа поварынан үтүө суобастаахтык үлэлээбитэ. Үлэтин таһынан нэһилиэк уус – уран самодеятельноһын эрэллээх активиһа, эдэр көлүөнэ ыччатын үтүө сүбэһитэ буолар.
Соморсун сиригэр кийиит буолан кэлиэҕиттэн, 1967 сылтан саҕалаан айылҕаттан бэриллибит талаанынан, олоххо, дойдуга тапталы, сырдыгы – ырааһы саҕар ылбаҕай ырыаларынан нэһилиэгин уус – уран самодеятельноһа сайдарын туһугар ыллаан – туойан, кэрэ куолаһынан бар дьонун үөрүүгэ-көтүүгэ кынаттаабыта, кэрэҕэ-сырдыкка угуттаабыта, сирдээбитэ. Үбүлүөйдээх дьоро киэһэ кэнсиэригэр Тамара Егоровнаны кытта нэһилиэк култуурнай олоҕор куруук көхтөөхтүк кыттыбыт, талба талаан ылбаҕай ырыаһыттарбыт, Антонина Степанова, Елизавета Кузьмина, Петр Карманов, Валерий Лазарев, Ольга Заборовская, Егор Борохин, Надежда Максимова, Семен Неустроев, Марианна Тараховская ону сэргэ ыалдьыппыт, нэһилиэкпит кулуубугар таһаарыылаахтык үлэлээбит Самгима Романова, бииртэн биир хатыламмат кэрэ куоластар, алыптаах ырыаларын бэлэх ууннулар.
Тамара Егоровна сөбүлээн дьарыктаммыт «Элэһин эбээлэрэ” үҥкүү бөлөҕө, куруук алтыһар истин дьүөгэлэрэ, төһө да 70-80 саастарыгар сырытталлар, үҥкүүлээн киэргэттилэр. Коллектив кыттыылаахтара оччотооҕу бэтэрээннэр сэбиэттэрин бэрэссэдээтэлэ Нестерева Пелагея Харитоновна иилээн-саҕалаан тэрийбиттэн, 10-н тахса сыл үҥкүүлээн кэллилэр. Араас таһымнаах тэрээһиннэргэ, күрэхтэргэ куруук ситиһиилээхтик кытталлар. Ол иһигэр Турцияҕа аан дойду таһымнаах күрэххэ ситиһиилээхтик кыттыбыттара. Эбэлэрбит бу киэһээ араас кэмҥэ үҥкүүлээбит үҥкүүлэрин түмэн попурри туруоран ордук кэрэхсэттилэр. Кинилэри сэргэ куруук бииргэ алтыспыт, Мээндиги нэһилиэгин далбар хотуттарын, Марина Удина салайааччылаах “Айылгы” үҥкүү бөлөҕө, олус кэрэ “Сааскы сибэккилэр” үҥкүүлэринэн киэргэттилэр. Оччоттон баччаҕа диэри кулууп үлэтин биир саамай тутаах киһитинэн, эргийэр киининэн, тыынар салгынынан – музыкант, баянист буолар диэтэхпитинэ сыыспаппыт буолуо. Бу киэһээ талааннаах музыкант, мелодист, Соморсун дьонун ырыаҕа, тыыннаах музыкаҕа угуйбут Валерий Тараховскай туһунан истинник ахтан-санаан ыллыбыт, кыыһа Марианна Тараховскайа ырыатынан эҕэрдэтин тиэртэ. Соморсуммут талааннаах баянистара Василий Константинович Неустроев уонна Аникей Николаевич Протасов байаан алыптаах доҕуһуолунан ырыалары киэргэттилэр, манна истин иэйии нарын матыыптарын саал иһин эргийэ куустулар, көрөөччүлэри ырыа ис хоһоонугар угуйан дьиэрэйдилэр. Дьоро күн Тамара Егоровна үлэлээбит балыыһатын коллектива, Баһылай Харысхал аатынан норуот айымньытын дьиэтин быһаччы көҕүлээһиннэринэн, тэрийсиилэринэн биир санаанан, истин иэйиилээхтик ааста. Хас биирдии нүөмэр ис хоһоонунан, хаартыскаларынан аныгы сатабылы туһанан, экраҥҥа анал туруоруунан ситэриллибитэ элбэх киһини долгутта.
Юбилярга аанаан эҕэрдэ эриэккэһэ, элбэх истин махтал, таптал -тыллара ананнылар, анал ырыалар, хоһооннор үөрүүтүн үксэттилэр. Дьоро күн үөрүүлээх остуолун нэһилиэк тэрилтэлэрэ ас астаан тэрийистилэр. Тамара Егоровна култуураҕа үлэтэ сыаналанан “СӨ сыанатын бэтэрээнэ” бэлиэнэн уонна “СӨ Ытык кырдьаҕа” Бочуот бэлиэлэринэн наҕараадаланна. Маннык саал толору көрөөччүлээх, кэрэ ырыалар ыллам киэһээлэрин тэрийсибит дьоммутугар, бары кыттыбыт кэнсиэр кыттыылаахтарыгар уонна Соморсуммут күөрэгэйигэр — Тамара Егоровнаҕа истин махталбытын тиэрдэбит.
Надежда БЕЛОЛЮБСКАЯ