«Саха сирин киэн туттуута — 2019» бириэмийэ лауреата, Амма улууһун, Амма нэһилиэгин бочуоттаах олохтооҕо, «Амма киэн туттуута» бэлиэ хаһаайына, СӨ үөрэҕириитин туйгуна, тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, общественнай эколог, «В.И. Ленин төрөөбүтэ 100 сыла» мэтээллээх, отставкаҕа барбыт подполковник. Чахчы, киһи эрэ барыта ситиспэт үгүс кыайыыта, киһи эрэ барыта ылбат кирбиитэ. Маннык араас өттүнэн дэгиттэр сайдыылаах киһи — Иван Иосифович Мохначевскай Амма сиригэр-уотугар олорон, айан-тутан ааспытынан, байыаннай-патриотическай иитии бастакы оҥкулун уурбутунан биир дойдулаахтара киэн туттуох тустаахпыт.
Иван Иосифович биһиги эрэдээксийэбит аанын саппат биир кэтэһиилээх ыалдьыта этэ. Төһө даҕаны 80 сааһын лаппа аастар, байыаннай-байыаннай курдук, көбүс-көнө көрүҥүн ыһыктыбакка, чуор куолаһынан доргуччу дорооботун туппутунан киирэн кэлэр буолара. Уонна дьэ, оллоонноон олорон маһы олордуу сиэрин-туомун, быраабылаларын туһунан ыстатыйаларын аҕалбытын кэпсээн, сүбэлээн-амалаан барара, элбэҕи-үгүһү сырдатара. Кини чахчы олорор түөлбэтэ сайдарыгар, тупсарыгар ис дууһатыттан «ыалдьара». Үгүстэр ону Иван Иосифович суох буолбутун кэнниттэн биирдэ өйдөөбүт, сыаналаабыт буолуохтаахпыт. Аҥардас общественнай эколог быһыытынан «Кыайыы ойуура» бырайыагы олоххо киллэрбитин ылан көрүөххэ ээ. Оройуонтан уоттаах сэриигэ барбыт дьон ахсаанынан мас олордон биир дойдулаахтарбытын — кыайыы көтөллөөх кэлбит, сэрии толоонугар үйэ-саас тухары хаалбыт хорсун буойуттарбытын маннык үлэлээх үйэтитии биир даҕаны улууска суох буолуохтаах. Иван Иосифович сүүрэн-көтөн, ол саҕаламмыт дьыаланы кэлин эмиэ биллэр общественник Римма Алексеева федеральнай Грант ылан салҕаан, билигин Аммаҕа киириигэ 1769 мас олордуллан сайын ахсын суугунуур.
Иван Иосифович хас эмитэ уонунан сыллары уҥуордаан, инникини түстээн үлэни ыытар киһи этэ. Улуус военкомунан, онтон Амма 1 №-дээх оскуолатыгар военругунан үлэлиир сылларыгар эдэр көлүөнэни байыаннай-патриотическай тыыҥҥа иитиигэ төһөлөөх сыратын биэрбитэ этэй? Кини саҕалаабыт, олоххо киллэрбит үлэтэ билигин дьэ өрө тутуллар буолла. Оттон үөрэппит оҕолоро оччолорго, уонча-сүүрбэччэ сыллааҕыта, Россия, өрөспүүбүлүкэ улахан күрэхтэригэр миэстэлэһэн, кыайан Амма аатын ааттатан тураллар.
Иван Иосифович Россия улахан куораттарыгар олоро, үлэлии сылдьыбыт буолан олоххо сыһыана, билиитэ-көрүүтэ таһыччы этэ диэн элбэх киһи этэр. Кинини новатор да диэххэ сөп курдук. Дириҥ сыбаайаны түһэрэн дьиэни тутууну аан бастакынан көрдөрбүтэ, мас олордууну, көҕөрдүүнү бастакынан хорутуулаахтык ыыппыта, аны электрическэй устуруус игин эмиэ аан бастаан киниэхэ баар буолбута диэн билэр дьоно ахталлар. Быһатын, түөлбэ тупсаҕай буоларыгар бэйэтин холобурунан бастаан ыкса ыалларын, онтон бүтүн нэһилиэги батыһыннарбыт киһи кини буолар.
Манна эбэн кэбис, Амма дьонун, түөлбэ олоҕун туһунан хомуйбут үгүс матырыйаалларын. Барытын түмтэххэ бэйэтэ түмэл буолар кыахтаах. Ханна да сырыттар диктофонун тута сылдьан дьону кытта кэпсэппитин, түөлбэ туһунан тугу көрбүтүн-билбитин устар өссө биир үтүө майгылааҕа. Бу хаалбыт улахан баайын барытын сиэннэрэ, хос сиэннэрэ үлэлээбит оскуолатыгар, Амма 1№-дээх Л.В. Киренскэй аатынан түмэлгэ аҕалан туттарбыттарын үйэ-саас тухары биир дойдулаахтара көрө сылдьыахтара.
Иван Мохначевскай үйэлээх үлэтин, бу орто дойдуга хаалларбыт суолун-ииһин биир дойдулаахтара Саха сирин судаарыстыбаннаһын күнүн көрсө ахтан-санаан ааспыттара эмиэ оруннаах. Амматын, Сахатын сирин дьиҥнээх патриота Иван Иосифович аатын кэлэр көлүөнэ хайаан даҕаны билиэхтээх. Ону соторутааҕыта киин бибилэтиэкэ дьиэтигэр буолбут көрсүһүүгэ улуус баһылыгын социальнай боппуруостарга солбуйааччы Ньургуйаана Илларионова, өр сыл нэһилиэги салайбыт Василий Слепцов, военругунан үлэлээбит Степан Бурнашев, бибилэтиэкэр Вероника Стручкова, Амматааҕы 1 №-дээх оскуола түмэлин үлэһиттэрэ Вера Бессонова, Туйаара Никифорова, общественниктар Римма Алексеева, Степан Нестерев, Спартак Трофимов, түөлбэ историятын үйэтитиигэ кылаатын киллэрэр, Саһыл Сыһыы туристическай комплекс сырдатааччыта Александра Карманова уонна да атыттар өссө төгүл бэлиэтээтилэр.
-Иван Иосифович курдук олорбут, үлэлээбит түөлбэтин туһугар ис сүрэҕиттэн кыһаллыбыт киһи ахсааннаах буолуохтаах. Кини олох араас эйгэтигэр киллэрбит кылаатын туһунан киһи төһө баҕарар элбэҕи кэпсиэн, санаан ааһыан сөп. Онон «Амма киэн туттар дьоно» сериянан кини туһунан кинигэ тахсара хайаан даҕаны наада,- диэн көрсүһүү түмүгүнэн Ньургуйаана Ивановна эппитэ оруннаах.
Онон аммалар биир иннибитигэр уктар, киэн туттар киһибит туһунан үйэлээх үлэ тахсарын сөптөөҕүнэн ааҕабыт.
«Амма олоҕо» хаһыат.